AAC dostępne w klasie przez cały dzień

Stała tablica komunikacyjna może być jednym z elementów środowiska, w którym osoba korzystająca z AAC ma dostęp do języka nie tylko podczas indywidualnej terapii. Codzienność klasy obejmuje rozmowy z nauczycielami i rówieśnikami, zajęcia grupowe, dokonywanie wyborów, odpowiadanie, pytanie, komentowanie, protestowanie oraz sytuacje, których dorosły wcześniej nie zaplanował. Narzędzie komunikacyjne powinno być dostępne również wtedy, gdy użytkownik nie wykonuje konkretnego zadania terapeutycznego.

Produkt został przygotowany z myślą o wykorzystaniu w klasach, salach edukacyjnych, terapeutycznych i innych pomieszczeniach, w których komunikacja odbywa się w naturalnym rytmie dnia. Dostępne są dwa formaty PCS: A2 – 42 × 59,4 cm oraz duży 120 × 50 cm. Dzięki temu wielkość powierzchni można dopasować do miejsca montażu, sposobu wykorzystania oraz potrzeb konkretnej placówki.

Tablica nie zastępuje indywidualnego systemu AAC użytkownika. Może natomiast stanowić jego uzupełnienie i zapewniać wspólną, niskotechnologiczną powierzchnię komunikacyjną dostępną w określonym miejscu. ASHA podkreśla multimodalny charakter komunikacji alternatywnej i wspomagającej. Osoba może równolegle korzystać z symboli, gestów, mimiki, mowy, pisma, urządzenia generującego mowę oraz innych dostępnych form przekazywania znaczeń.

Dwa rozmiary do różnych przestrzeni

Wersja A2 – 42 × 59,4 cm sprawdzi się tam, gdzie potrzebna jest bardziej kompaktowa powierzchnia. Może zostać wykorzystana przy stanowisku pracy, w mniejszej sali lub w miejscu, w którym większy format byłby trudny do funkcjonalnego zamontowania. Zawiera symbole PCS, różne części mowy, słownictwo odnoszące się do środowiska klasy oraz przestrzeń pozwalającą uzupełnić zestaw o elementy indywidualne. Aktualna karta tej wersji potwierdza format A2 oraz materiał typu blockout zabezpieczony laminatem matowym.

Format 120 × 50 cm tworzy znacznie większą powierzchnię i został dodatkowo wyposażony w alfabet oraz cyfry. Może być dobrym rozwiązaniem jako stały element większej sali, w której z jednej pomocy korzysta kilka osób lub wielu partnerów komunikacyjnych. Aktualna specyfikacja tego wariantu podaje właśnie rozmiar 120 × 50 cm, symbole PCS, alfabet, cyfry i przestrzeń na elementy własne.

Wybór większej tablicy nie oznacza automatycznie, że będzie ona lepsza dla każdego użytkownika. Wielkość powinna odpowiadać warunkom pomieszczenia, możliwości podejścia do powierzchni, zasięgowi ruchu oraz sposobowi korzystania z symboli.

Słownictwo potrzebne do uczestnictwa

Komunikacja w klasie nie sprowadza się do odpowiadania na pytania nauczyciela ani wskazywania nazw przedmiotów. Osoba potrzebuje możliwości komentowania, zadawania pytań, odmawiania, proszenia o pomoc, wyrażania opinii, inicjowania kontaktu i reagowania na zachowanie innych osób. Dlatego istotne jest uwzględnianie różnych części mowy oraz takiego słownictwa, które można wykorzystywać w wielu rodzajach wypowiedzi.

Rzeczowniki są potrzebne, ale sam zestaw nazw nie daje użytkownikowi dostępu do języka o odpowiedniej elastyczności. Czasowniki pozwalają mówić o działaniach, określenia umożliwiają ocenę i opis, a słowa społeczne pomagają rozpoczynać i podtrzymywać interakcję. Dostępny język powinien umożliwiać także przekazanie treści, których rozmówca nie przewidział.

Nie oznacza to, że każda osoba od razu będzie budowała rozbudowane wypowiedzi. System powinien jednak pozostawiać możliwość rozwoju i stopniowego wykorzystywania coraz większej liczby elementów językowych.

Alfabet i cyfry w dużym wariancie

Wersja 120 × 50 cm zawiera alfabet i cyfry. Alfabet daje dodatkową możliwość użytkownikom korzystającym z pisma, literowania lub wskazywania pierwszej litery słowa. Pozwala również próbować przekazać nazwę albo inne słowo, którego nie ma w gotowym zestawie symboli.

Cyfry zwiększają możliwość wykorzystywania powierzchni podczas rozmów o czasie, liczbie, wieku, kolejności oraz w trakcie aktywności edukacyjnych. Nie każdy użytkownik będzie potrzebował tych elementów, ale dla części osób stanowią one dodatkowy sposób tworzenia informacji poza zamkniętym zestawem reprezentacji graficznych.

Symbole PCS

Oba warianty wykorzystują symbole PCS. Ich obecność nie oznacza jednak, że każdy użytkownik automatycznie zna znaczenie wszystkich znaków. Reprezentacje graficzne stają się funkcjonalnym językiem przede wszystkim wtedy, gdy są wykorzystywane w rzeczywistych interakcjach i powiązane z doświadczeniami osoby.

Z tego powodu pomoc nie powinna funkcjonować wyłącznie jako materiał do poleceń typu „pokaż”, „znajdź” czy „gdzie jest?”. Takie ćwiczenia nie zastępują komunikacji. Partner może sam wskazywać symbole podczas własnej wypowiedzi, komentować wydarzenia i odpowiadać na inicjatywy użytkownika.

Partner komunikacyjny również korzysta z AAC

Jedną ze strategii stosowanych we wspieraniu osób korzystających z komunikacji wspomagającej jest modelowanie języka przy użyciu tego samego lub podobnego systemu. Partner wypowiada komunikat i równocześnie wskazuje wybrane symbole. Nie musi odwzorowywać każdego wypowiedzianego słowa. Celem jest pokazanie, w jaki sposób można wykorzystać dostępny zasób do przekazywania znaczenia.

Badania nad wspomaganym modelowaniem AAC wskazują korzystne efekty dla różnych aspektów komunikacji osób ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi. Przegląd Biggs, Carter i Gilson obejmował 48 badań dotyczących aided AAC modeling, a autorzy opisali pozytywne wyniki w wielu obszarach ekspresji komunikacyjnej.
Biggs, Carter & Gilson 2018 – DOI

W klasie partnerem może być nauczyciel, terapeuta, asystent, rodzic lub rówieśnik. Stała powierzchnia ułatwia sytuację, ponieważ język znajduje się w miejscu dostępnym dla obu stron interakcji.

Komunikacja nie jest testem

Środowisko edukacyjne z natury zawiera wiele pytań, na które nauczyciel zna odpowiedź. Nie powinny one jednak stać się dominującą formą kontaktu z osobą korzystającą z AAC. Jeżeli każda interakcja polega na poleceniu znalezienia właściwego symbolu, użytkownik ma niewiele okazji do inicjowania, komentowania i kierowania przebiegiem rozmowy.

Meta-analiza dotycząca treningu partnerów komunikacyjnych wskazuje na znaczenie takich strategii jak modelowanie AAC, pozostawianie czasu na odpowiedź oraz stosowanie pytań otwartych.
Kent-Walsh i wsp. 2015 – DOI

Nauczyciel może więc korzystać z tablicy także podczas własnych komentarzy i spontanicznych wypowiedzi. Dzięki temu powierzchnia jest używana jako narzędzie językowe, a nie wyłącznie jako zestaw odpowiedzi do zadań.

Tablica komunikacyjna a plan dnia

Wizualny plan dnia i tablica AAC mogą używać podobnych symboli, ale pełnią inne funkcje. Plan przede wszystkim przekazuje osobie informację o kolejności zdarzeń. Tablica komunikacyjna daje natomiast możliwość przekazania informacji przez użytkownika.

Plan może pokazać, że po zajęciach nastąpi przerwa. Za pomocą AAC użytkownik może powiedzieć, że nie rozumie zadania, chce przerwy wcześniej, ma pytanie albo nie chce kontynuować aktywności. Oba rodzaje pomocy mogą funkcjonować obok siebie, lecz jeden nie zastępuje drugiego.

Podobnie etykiety, instrukcje wizualne, ciągi czynności czy kodeksy wspierają rozumienie i organizację otoczenia, ale nie są automatycznie systemami umożliwiającymi spontaniczne wypowiadanie się. Materiały wspierające organizację środowiska komunikacyjnego w szkole i przedszkolu znajdują się również w pakiecie AAC w szkole i przedszkolu – na start.

Miejsce na elementy indywidualne

Oba warianty posiadają przestrzeń przeznaczoną na symbole związane z potrzebami konkretnego środowiska. Można wykorzystać ją na nazwy ważnych osób, miejsc, zajęć albo innych elementów, które regularnie pojawiają się w życiu danej grupy.

Nie ma potrzeby wypełniania każdego dostępnego pola przypadkowymi znakami. Rozszerzanie słownictwa powinno wynikać z obserwacji rzeczywistych interakcji. Jeżeli użytkownicy regularnie próbują przekazać treść, której nie da się wyrazić przy użyciu dostępnych elementów, jest to znacznie lepsza przesłanka do uzupełnienia powierzchni niż sama obecność wolnego miejsca.

Montaż i dostęp fizyczny

Tablica powinna znajdować się na takiej wysokości i w takim miejscu, aby rzeczywiście można było z niej korzystać. Należy uwzględnić wzrost dzieci, osoby siedzące na wózku, zakres ruchu ręki oraz ilość przestrzeni potrzebnej do podejścia do powierzchni.

Nie warto montować jej bardzo wysoko tylko dlatego, że w takim miejscu jest dobrze widoczna dla dorosłego. Widoczność nie wystarcza, jeśli użytkownik nie może dosięgnąć potrzebnych pól. Równie istotne są oświetlenie, odległość i możliwość swobodnego wskazywania.

Oba warianty są zabezpieczone laminatem matowym, co jest zgodne z aktualnymi specyfikacjami produktów. Matowa powierzchnia może być praktyczna w pomieszczeniach, ale miejsce montażu nadal należy dobrać tak, aby ograniczać niekorzystne odbicia i zapewnić dobrą czytelność.

Uzupełnienie, a nie zamiennik indywidualnego komunikatora

Jeżeli uczeń korzysta z własnego urządzenia generującego mowę albo książki komunikacyjnej, obecność dużej tablicy w sali nie jest powodem do pozostawienia osobistego systemu w innym miejscu. Indywidualne narzędzie powinno być dostępne razem z użytkownikiem.

Powierzchnia klasowa pełni inną funkcję. Jest stałym zasobem w określonym środowisku i może być wykorzystywana przez wielu partnerów. Może również zapewniać niskotechnologiczną alternatywę w sytuacjach, w których urządzenie elektroniczne jest chwilowo niedostępne.

Takie podejście odpowiada multimodalnemu rozumieniu AAC, w którym różne sposoby komunikacji współistnieją i są wybierane zależnie od sytuacji.

Dla szkół, przedszkoli i placówek terapeutycznych

Produkt może być wykorzystywany w klasach szkolnych, salach przedszkolnych, gabinetach terapeutycznych, ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych oraz innych przestrzeniach, w których występuje potrzeba komunikacji symbolicznej.

Sam typ placówki nie przesądza jednak o przydatności konkretnego rozwiązania. Pod uwagę należy brać potrzeby osób korzystających z AAC, ich sposób dostępu, zakres słownictwa oraz organizację przestrzeni.

W większym środowisku można łączyć kilka rozwiązań. Stała powierzchnia w sali może współistnieć z indywidualnymi komunikatorami, planami dnia, tablicami w innych pomieszczeniach oraz zewnętrznymi rozwiązaniami AAC. Inne stałe rozwiązania do sal, gabinetów i przestrzeni wewnętrznych znajdziesz w kategorii tablice komunikacyjne wewnętrzne.

Przygotowanie zespołu ma znaczenie

Nawet dobrze zaprojektowana powierzchnia nie zacznie samodzielnie prowadzić rozmowy. Nauczyciele, asystenci i terapeuci powinni wiedzieć, że można na niej modelować język, że użytkownik potrzebuje czasu na odpowiedź oraz że jego spontaniczne komunikaty wymagają reakcji.

Badania dotyczące AAC w środowisku szkolnym wskazują na znaczenie wiedzy personelu, współpracy i doświadczenia partnerów. Leatherman i Wegner opisują praktyki oraz doświadczenia nauczycieli pracujących z uczniami używającymi AAC, wskazując na znaczenie czynników środowiskowych i przygotowania zespołu.
Leatherman & Wegner 2022 – DOI

Stała tablica może ułatwić włączanie AAC do codziennych interakcji, ale nie zastępuje kompetencji partnera.

Dwa formaty, jeden cel

Format A2 i format 120 × 50 cm różnią się powierzchnią oraz częściowo zakresem dodatkowych elementów, ale oba mają pełnić tę samą podstawową funkcję: zapewniać dostęp do komunikacji w miejscu, w którym użytkownik rzeczywiście uczestniczy w życiu grupy.

Mniejszy wariant pozwala zastosować rozwiązanie w ograniczonej przestrzeni. Większy zapewnia dodatkową powierzchnię, alfabet i cyfry. Wybór powinien zależeć od potrzeb, a nie od założenia, że większe zawsze oznacza lepsze.

Najważniejsze pozostaje to, czy osoba może korzystać z dostępnego języka do przekazywania własnych treści oraz czy otoczenie traktuje te komunikaty jako realną część rozmowy.

Realizacja i zamówienia dla placówek

Oba produkty są obecnie opisane jako realizowane w ciągu do 10 dni roboczych.

Placówki mogą zamawiać produkt bezpośrednio w sklepie. W sprawie faktury proforma, faktury z odroczonym terminem płatności lub większego zamówienia prosimy o kontakt:

biuro@sklep-aac.pl
602 257 245

Większe wdrożenia oraz rozwiązania dla szkół, przedszkoli i innych instytucji opisujemy również na stronie AAC dla placówek

Bibliografia

American Speech-Language-Hearing Association. Augmentative and Alternative Communication (AAC). ASHA Practice Portal.
ASHA – Augmentative and Alternative Communication

Biggs, E. E., Carter, E. W., & Gilson, C. B. (2018). Systematic Review of Interventions Involving Aided AAC Modeling for Children With Complex Communication Needs. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(5), 443–473.
DOI: 10.1352/1944-7558-123.5.443

Kent-Walsh, J., Murza, K. A., Malani, M. D., & Binger, C. (2015). Effects of Communication Partner Instruction on the Communication of Individuals using AAC: A Meta-Analysis. Augmentative and Alternative Communication, 31(4), 271–284.
DOI: 10.3109/07434618.2015.1052153

Leatherman, E. M., & Wegner, J. R. (2022). Augmentative and Alternative Communication in the Classroom: Teacher Practices and Experiences. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 53(3), 874–893.
DOI: 10.1044/2022_LSHSS-21-00125

O’Neill, T., Light, J., & Pope, L. (2018). Effects of Interventions That Include Aided Augmentative and Alternative Communication Input on the Communication of Individuals With Complex Communication Needs: A Meta-Analysis. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(7), 1743–1765.
DOI: 10.1044/2018_JSLHR-L-17-0132