Pory roku i kalendarz łączy materiały dotyczące czasu, miesięcy, pór roku oraz zmian zachodzących w przyrodzie. Zestaw obejmuje 11 produktów PDF, które można wykorzystywać przez cały rok.

Materiały wspierają rozwijanie słownictwa, orientacji w czasie oraz rozumienia następstwa wydarzeń. Jednocześnie pomagają rozmawiać o pogodzie, przyrodzie, planach i codziennych doświadczeniach.

Pakiet zawiera symbole PCS, tablice komunikacyjne, książeczkę, grę oraz materiały edukacyjne. Dzięki temu jeden temat można przedstawiać w wielu różnych formach.

Użytkownik może obserwować, wskazywać, wybierać, dopasowywać oraz komentować. Może także korzystać z własnego systemu AAC podczas wszystkich aktywności.

Zestaw nie ogranicza się do sezonowych dekoracji i kart pracy. Przede wszystkim tworzy dostępny język do rozmowy o czasie i otaczającym świecie.

Co zawiera pakiet „Pory roku i kalendarz”?

W pakiecie znajduje się 11 produktów PDF:

• Znaki – Wiosna
• Znaki – Jesień
• Znaki – Zima
• Zima
• Książeczka o jesieni
• Kolorować jesień
• Tablica – Jesień
• Lotto pory roku
• Tablica Kalendarz PCS
• Dziś. Jutro. Wczoraj
• Pory roku i miesiące

Zestaw obejmuje więc trzy ważne obszary. Pierwszy dotyczy zmian zachodzących podczas kolejnych pór roku.

Drugi rozwija język potrzebny do rozmowy o czasie. Trzeci wspiera codzienne korzystanie z kalendarza i pojęć temporalnych.

Takie połączenie pozwala wracać do tych samych treści przez wiele miesięcy. Jednocześnie kontekst naturalnie zmienia się wraz z porą roku.

Pory roku tworzą naturalny kontekst do rozwijania języka

Zmiany w przyrodzie pojawiają się bezpośrednio w codziennym doświadczeniu. Dlatego stanowią dobry punkt wyjścia do rozmowy.

Wiosną pojawiają się kwiaty, cieplejsza pogoda oraz rozwijające się rośliny. Jesienią zmieniają się kolory liści i temperatura.

Zimą pojawiają się inne ubrania, aktywności oraz zjawiska pogodowe. Dzięki temu użytkownik może odnosić symbole do rzeczywistych obserwacji.

Materiały sezonowe pozwalają wprowadzać nowe rzeczowniki. Jednak nie warto ograniczać pracy wyłącznie do nazywania przedmiotów.

Możemy także modelować czasowniki, określenia i komentarze. Przydadzą się słowa „spadać”, „rosnąć”, „zimno”, „mokro” oraz „zmieniać”.

W ten sposób pory roku stają się kontekstem do rozwijania całego języka. Nie pozostają tylko tematem szkolnej klasyfikacji.

„Znaki – Wiosna” wprowadzają język związany ze zmianami przyrody

Materiał „Znaki – Wiosna” przedstawia pojęcia związane z tą porą roku. Symbole mogą wspierać rozmowy o pogodzie, roślinach oraz aktywnościach.

Pory roku mają częściowo abstrakcyjny charakter. Nie możemy przecież zobaczyć „wiosny” jako jednego konkretnego przedmiotu.

Możemy jednak obserwować oznaki wiosny. Pojawiają się kwiaty, cieplejsze dni, deszcz oraz zmiany w otoczeniu.

Symbole pozwalają zebrać te doświadczenia w jednym dostępnym materiale. Następnie można odnieść je do prawdziwego spaceru.

Partner może powiedzieć: „Widzę kwiaty. To jedna z oznak wiosny”. Później może modelować podobny komunikat w AAC.

Użytkownik może również dodać własną obserwację. Dzięki temu materiał prowadzi do realnej rozmowy o otoczeniu.

„Znaki – Jesień” rozwijają sezonowe słownictwo

„Znaki – Jesień” zawierają 35 symboli PCS związanych z jesienią. Wśród nich pojawiają się elementy przyrody i pogody.

Materiał daje wiele możliwości rozwijania języka. Można rozmawiać o liściach, kasztanach, deszczu, wietrze oraz dyniach.

Jednocześnie warto wprowadzać czasowniki. Możemy modelować „spadać”, „zbierać”, „padać” albo „wiać”.

Dzięki temu użytkownik nie poznaje tylko nazw. Zaczyna także budować relacje między przedmiotami i wydarzeniami.

Jesienne słownictwo można łatwo przenieść poza materiał PDF. Wystarczy wykorzystać je podczas spaceru lub codziennego wyjścia.

Użytkownik może komentować pogodę albo wskazywać interesujące elementy. Może również opowiedzieć, co wydarzyło się wcześniej.

„Znaki – Zima” wspierają rozmowę o zimowych doświadczeniach

Materiał „Znaki – Zima” zawiera pięć stron symboli związanych z zimowym okresem.

Zima wprowadza wiele nowych pojęć. Pojawiają się śnieg, mróz, ciepłe ubrania oraz charakterystyczne aktywności.

Symbole można wykorzystać przed wyjściem na zewnątrz. Można również rozmawiać o tym, co użytkownik zobaczył podczas spaceru.

Warto modelować także język sensoryczny. Zimą szczególnie przydatne stają się określenia „zimno”, „mokro”, „ślisko” oraz „ciepło”.

Takie słownictwo ma funkcję praktyczną. Użytkownik może dzięki niemu opisywać własne doświadczenie.

Nie chodzi więc tylko o rozpoznawanie symbolu śniegu. Ważniejsza pozostaje możliwość powiedzenia: „Jest mi zimno”.

Materiał „Zima” rozszerza pracę sezonową

Produkt „Zima” uzupełnia zestaw zimowy o kolejną formę pracy. Dzięki temu nie trzeba opierać całego tematu na jednej tablicy.

Różne sposoby przedstawienia podobnych pojęć zwiększają liczbę okazji do używania języka. Użytkownik spotyka podobne słowa w zmieniającym się kontekście.

Można łączyć materiał z obserwacją pogody. Następnie można przejść do wyboru odpowiedniej odzieży.

Kolejnym krokiem może być rozmowa o zimowych aktywnościach. Użytkownik może również powiedzieć, czego nie lubi.

W ten sposób jeden temat daje wiele okazji do wyboru, odmowy i komentowania.

„Książeczka o jesieni” wprowadza czytanie uczestniczące

Pakiet zawiera również „Książeczkę o jesieni”. Materiał powstał w dwóch wersjach i wykorzystuje czytanie uczestniczące.

Dziecko może kończyć fragmenty poprzez wskazywanie albo dokładanie symboli. Można także wykorzystać komunikator lub system AAC.

Czytanie uczestniczące zmienia rolę użytkownika. Nie musi on wyłącznie słuchać tekstu czytanego przez dorosłego.

Może aktywnie włączać się w przebieg historii. Może również komentować ilustracje albo odchodzić od przewidzianej odpowiedzi.

Badania wskazują wspólne czytanie jako wartościowy kontekst dla użytkowników AAC. Może ono wspierać język, komunikację i rozwój alfabetyzacji.

Dlatego nie warto ograniczać książeczki do odpytywania. Lepiej tworzyć miejsca do komentarza i spontanicznego udziału.

Czytanie o porach roku może łączyć język z doświadczeniem

Jesienna historia daje możliwość późniejszego odniesienia tekstu do rzeczywistego świata. Po czytaniu można pójść na spacer.

Następnie użytkownik może odnaleźć elementy znane z książeczki. Może także opowiedzieć o tym po powrocie.

Taki sposób pracy łączy tekst, obraz i doświadczenie. Dzięki temu nowe słownictwo pojawia się w kilku kontekstach.

Partner może modelować to samo słowo podczas książeczki oraz spaceru. Później może użyć go ponownie podczas rozmowy.

Właśnie takie powtarzanie ma większą wartość niż wielokrotne wykonywanie identycznego zadania.

„Kolorować jesień” łączy aktywność plastyczną z komunikacją

Produkt „Kolorować jesień” zawiera cztery kolorowanki oraz tablice komunikacyjne AAC. Motywy obejmują wiewiórkę, lisa, liść i kasztany.

Tablice zawierają podstawowe słownictwo potrzebne podczas kolorowania. Dzięki temu użytkownik może komunikować się podczas aktywności.

To bardzo ważny element konstrukcji materiału. Aktywność plastyczna nie powinna wyłączać dostępu do języka.

Dziecko może wybierać kolor, prosić o kredkę albo odmówić. Może również skomentować własną pracę.

Partner może modelować „chcę”, „inny”, „ładne”, „jeszcze” albo „skończyłem”. Dzięki temu kolorowanie staje się sytuacją komunikacyjną.

Nie musimy również wymagać tradycyjnego chwytu kredki. Sposób wykonania powinien odpowiadać możliwościom ruchowym użytkownika.

„Tablica – Jesień” zapewnia szybki dostęp do sezonowego słownictwa

„Tablica – Jesień” to tablica komunikacyjna z symbolami związanymi z jesienią. Zawiera między innymi pojęcia dotyczące przyrody i pogody.

Tablica może pozostawać dostępna podczas wielu jesiennych aktywności. Dzięki temu użytkownik nie musi za każdym razem korzystać z osobnej karty.

Można zabrać ją na spacer. Można również wykorzystać podczas rozmowy w przedszkolu, szkole lub gabinecie.

Warto jednak pamiętać o jednej zasadzie. Tablica tematyczna nie zastępuje pełnego systemu AAC.

Użytkownik może potrzebować słów spoza kategorii „jesień”. Może chcieć powiedzieć „nie”, „idźmy”, „nudzi mi się” albo „pamiętam”.

Dlatego pełny system powinien pozostać dostępny.

„Lotto pory roku” pomaga porównywać cztery sezony

„Lotto pory roku” zawiera cztery plansze oraz 20 małych symboli PCS. Każda plansza przedstawia inną porę roku.

Uczestnicy losują symbole i dopasowują je do odpowiednich plansz. W grze może jednocześnie uczestniczyć do czterech osób.

Taka forma pozwala porównywać poszczególne pory roku. Użytkownik może zauważać podobieństwa oraz różnice.

Jednocześnie gra tworzy okazje do komunikacji społecznej. Można komentować, czekać na kolej oraz reagować na wynik.

Warto wykorzystać dodatkową tablicę komunikacyjną lub pełny system AAC. Dzięki temu gra nie ogranicza się do cichego dopasowywania obrazków.

Można modelować „moja kolej”, „pasuje”, „nie pasuje”, „mam” albo „spróbuj jeszcze”.

Kalendarz pomaga organizować doświadczenia w czasie

Jedną z ważniejszych części pakietu stanowi „Tablica Kalendarz PCS”. Produkt znajduje się w kategorii kalendarzy i pomocy wizualnych.

Kalendarz może wspierać rozmowę o dniach, miesiącach i wydarzeniach. Pozwala także wizualizować informacje, które inaczej pozostają abstrakcyjne.

Można zaznaczyć dzisiejszą datę. Następnie można wskazać ważne wydarzenie albo zaplanowaną aktywność.

Użytkownik może dzięki temu zobaczyć relację między „teraz” i późniejszym wydarzeniem. Jednocześnie nadal potrzebuje wyjaśnienia partnera.

Wizualizacja sama nie tworzy bowiem rozumienia czasu. Może jednak zapewnić stabilny punkt odniesienia.

Pojęcia czasu rozwijają się stopniowo

Słowa „wczoraj”, „dzisiaj” i „jutro” są językowo wymagające. Ich znaczenie zmienia się każdego dnia.

Dzisiejsze „jutro” stanie się przecież jutrzejszym „dzisiaj”. Następnie zmieni się w „wczoraj”.

Badania nad rozwojem języka pokazują, że dzieci stopniowo konstruują znaczenie takich słów. Pełniejsze rozumienie rozwija się przez kilka lat.

Badania Tillman i współautorów pokazały zróżnicowany rozwój kilku aspektów pojęcia czasu. Rozumienie odległości czasowej rozwijało się później.

Nowsze badania także podkreślają abstrakcyjny charakter „wczoraj” i „jutro”. Dzieci wykorzystują różne wskazówki językowe podczas uczenia się tych pojęć.

Dlatego nie warto oczekiwać natychmiastowego opanowania terminów temporalnych.

„Dziś. Jutro. Wczoraj” pomaga tworzyć wizualne punkty odniesienia

Materiał „Dziś. Jutro. Wczoraj” koncentruje się właśnie na podstawowych pojęciach temporalnych. Produkt znajduje się w kategorii kalendarza oraz pomocy edukacyjnych.

Warto wykorzystywać go regularnie, ale w krótkich sytuacjach. Najlepiej odnosić pojęcia do prawdziwych wydarzeń użytkownika.

Można powiedzieć: „Wczoraj byliśmy na spacerze”. Następnie można wskazać odpowiednie miejsce na materiale.

Później można dodać: „Dzisiaj jesteśmy w gabinecie”. Kolejny komunikat może dotyczyć planu na następny dzień.

Nowe badania pokazują znaczenie osobistych wydarzeń podczas wczesnego rozumienia czasu. Trzylatki lepiej radziły sobie z wydarzeniami autobiograficznymi.

Dlatego własne doświadczenia mogą być szczególnie wartościowym kontekstem.

Nie uczmy „wczoraj” i „jutro” tylko na kartach

Pojęcia czasu najlepiej pojmujemy poprzez wielokrotne doświadczenie. Dlatego materiał powinien towarzyszyć codziennym wydarzeniom.

Wczoraj można przypomnieć zdjęciem z poprzedniego dnia. Dzisiaj można zaznaczyć aktualną aktywność.

Jutro można połączyć z realnym planem. Następnego dnia warto wrócić do tej samej informacji.

Wtedy użytkownik obserwuje zmianę znaczenia słów. Wczorajsze „jutro” staje się „dzisiaj”.

Takie doświadczenia mogą stopniowo budować bardziej stabilną reprezentację czasu.

„Pory roku i miesiące” porządkują cykl całego roku

Materiał „Pory roku i miesiące” łączy miesiące z większym cyklem kalendarzowym. Produkt znajduje się w kategorii kalendarzy oraz symboli.

Dzięki niemu można pokazać, że rok składa się z powtarzających się części. Miesiące występują w określonej kolejności.

Można także połączyć miesiąc z aktualną porą roku. Następnie można zaznaczyć ważne wydarzenia użytkownika.

Dla części osób kolejność miesięcy będzie początkowo trudna. Nie trzeba więc wymagać pamięciowego odtwarzania wszystkich nazw.

Ważniejsze może być rozpoznanie aktualnego miesiąca. Następnie można pokazać, co było wcześniej i co nastąpi później.

Takie podejście zachowuje funkcjonalny charakter materiału.

Wizualne wsparcie może zwiększać przewidywalność

Kalendarze i wizualne plany mogą wspierać rozumienie kolejności wydarzeń. Badania nad wizualnymi harmonogramami wskazują ich potencjalną skuteczność w wybranych grupach.

Przegląd Knight, Sartini i Spriggs objął 31 badań dotyczących wizualnych harmonogramów. Autorzy uznali je za praktykę opartą na dowodach dla osób autystycznych.

Należy jednak zachować precyzję. Wyników takich badań nie można automatycznie przenosić na każdą osobę.

Nowsze przeglądy pokazują również zróżnicowaną jakość badań dotyczących wsparcia wizualnego. Dlatego materiały trzeba dobierać indywidualnie.

Wsparcie wizualne powinno odpowiadać konkretnemu celowi. Nie powinno zastępować języka ani relacji z partnerem.

Kalendarz powinien wspierać komunikację, a nie kontrolować zachowanie

Wizualizacja dnia i czasu bywa czasami używana głównie do kierowania zachowaniem. Takie podejście ogranicza komunikacyjny potencjał materiału.

Kalendarz może przecież służyć także do negocjowania planu. Użytkownik może zaznaczyć wydarzenie, którego oczekuje.

Może także zapytać, kiedy coś się wydarzy. Może wyrazić niezadowolenie albo zaproponować zmianę.

Dlatego warto modelować słowa „kiedy”, „potem”, „jeszcze długo” oraz „zmiana”. Przydatne będą także komunikaty dotyczące preferencji.

Wtedy kalendarz staje się narzędziem wspólnego planowania. Nie pozostaje jednostronną instrukcją dorosłego.

Pakiet wspiera wiele funkcji komunikacyjnych

Tematy związane z czasem i porami roku tworzą wiele naturalnych okazji językowych. Możemy opisywać, pytać, komentować i planować.

Użytkownik może powiedzieć, jaka jest pogoda. Poinformować, że nie lubi zimna, zapytać o termin wycieczki. Może przypomnieć wydarzenie z poprzedniego dnia.

Może także zaplanować aktywność na kolejny tydzień. Dzięki temu język czasu zaczyna pełnić praktyczną funkcję.

W AAC warto modelować takie komunikaty na pełnym systemie użytkownika. Symbole sezonowe powinny jedynie poszerzać kontekst.

Przegląd Biggs i współautorów wskazuje wartość wspomaganego modelowania AAC. Autorzy przeanalizowali 48 badań z udziałem 267 osób.

Jak pracować z pakietem przez cały rok?

Nie trzeba używać wszystkich materiałów jednocześnie. Pakiet został zaprojektowany właśnie do pracy rozłożonej w czasie.

Wiosną można rozpocząć od symboli wiosennych. Następnie warto obserwować zmiany w przyrodzie.

Jesienią pojawia się więcej możliwości. Można wykorzystać symbole, książeczkę, tablicę, kolorowanie oraz aktywności terenowe.

Zimą można przejść do dwóch materiałów zimowych. Jednocześnie przez cały rok można korzystać z kalendarza.

„Dziś. Jutro. Wczoraj” również warto stosować niezależnie od sezonu. Podobnie działa materiał dotyczący miesięcy.

„Lotto pory roku” może natomiast służyć do podsumowania lub porównywania sezonów.

Jak wykorzystać pakiet w domu?

W domu materiały najlepiej łączyć z realnymi wydarzeniami. Kalendarz może wisieć w dostępnym miejscu.

Codziennie można krótko zaznaczyć datę albo ważne wydarzenie. Nie trzeba zamieniać tego działania w obowiązkową lekcję.

Podczas spaceru można wykorzystać sezonowe symbole. Po powrocie można wspólnie opowiedzieć o obserwacjach.

Jesienią można zebrać kasztany albo liście. Następnie można wykorzystać odpowiednie symbole podczas rozmowy.

Zimą można rozmawiać o ubraniu i pogodzie. Wiosną warto obserwować rozwój roślin.

Dzięki temu materiały pozostają związane z prawdziwym życiem.

Jak wykorzystać pakiet w szkole i przedszkolu?

W placówce kalendarz może stać się elementem codziennego spotkania grupowego. Jednak każdy użytkownik powinien mieć możliwość aktywnego udziału.

Dziecko może wskazać aktualny miesiąc albo pogodę. Może również zakomunikować wydarzenie, na które czeka.

Materiały sezonowe mogą wspierać zajęcia przyrodnicze. Następnie można wykorzystać słownictwo podczas wyjścia na zewnątrz.

Lotto może wprowadzić aktywność grupową. Książeczka jesienna może natomiast wspierać wspólne czytanie.

Kolorowanki mogą być dodatkową formą aktywności. Dzięki tablicom komunikacyjnym nadal zachowujemy możliwość rozmowy.

Jak wykorzystać pakiet w gabinecie?

Terapeuta może dobrać materiał do konkretnego celu komunikacyjnego. Nie musi realizować całego zestawu według jednej kolejności.

Przy pracy nad pojęciami czasu można wykorzystać osobiste wydarzenia użytkownika. Można także wprowadzać fotografie obok symboli.

Przy rozwijaniu języka można modelować czasowniki oraz określenia. Warto wykraczać poza rzeczowniki tematyczne.

Przy czytaniu można zwiększyć liczbę spontanicznych komentarzy. Natomiast przy grze warto pracować nad różnymi funkcjami komunikacyjnymi.

Pakiet pozwala więc wykorzystywać podobny temat w kilku rodzajach aktywności.

Dla kogo przygotowaliśmy pakiet „Pory roku i kalendarz”?

Zestaw może wspierać dzieci, młodzież oraz dorosłych potrzebujących wizualnego wsparcia czasu. Nie jest przeznaczony wyłącznie dla jednej diagnozy.

Szczególną wartość może mieć dla użytkowników AAC. Materiały zapewniają dostęp do słownictwa czasowego i sezonowego.

Pakiet mogą wykorzystywać rodzice, nauczyciele i pedagodzy. Sprawdzi się także w pracy logopedów oraz terapeutów zajęciowych.

Poziom zadań można dostosować do możliwości użytkownika. Jedna osoba może wskazywać pojedynczy symbol.

Inna może budować zdania dotyczące przeszłości oraz przyszłości. Jeszcze inna może samodzielnie planować wydarzenia w kalendarzu.

Pory roku i kalendarz jako język codziennego życia

Czas organizuje bardzo dużą część codziennych rozmów. Pytamy, co wydarzyło się wczoraj oraz co zrobimy jutro.

Rozmawiamy o miesiącach, pogodzie i nadchodzących zmianach. Planujemy również wydarzenia, wyjazdy oraz spotkania.

Użytkownik AAC potrzebuje dostępu do tego samego języka. Nie wystarczy słownictwo dotyczące podstawowych potrzeb.

Powinien móc opowiedzieć o przeszłości. Powinien także planować przyszłość i zadawać pytania dotyczące czasu.

Pakiet „Pory roku i kalendarz” tworzy wiele okazji do takich rozmów. Łączy język, symbole, książeczki i codzienne doświadczenie.

Jednocześnie pozwala obserwować zmieniający się świat przez cały rok. Dzięki temu materiał nie kończy się po jednym sezonie.

Najważniejsze pozostaje jednak jego funkcjonalne wykorzystanie. Kalendarz powinien prowadzić do planowania, a symbole do komunikacji.

Wtedy pory roku przestają być tylko szkolnym tematem. Stają się częścią języka potrzebnego do rozumienia i opisywania własnego życia.

Bibliografia

• Tillman, K. A., Marghetis, T., Barner, D., Srinivasan, M. (2017). Today is tomorrow’s yesterday: Children’s acquisition of deictic time words. Cognition and Psychology, 92, 87–100.
  PubMed – Tillman i wsp. 2017
• Maheshwari, U., Barner, D. (2025). Twice Upon a Time: Children Use Syntax to Learn the Meanings of Yesterday and Tomorrow. Developmental Science, 28(2), e13600.
  PubMed – Maheshwari i Barner 2025
• Knight, V., Sartini, E., Spriggs, A. D. (2015). Evaluating visual activity schedules as evidence-based practice for individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45, 157–178.
  PubMed – Knight, Sartini i Spriggs
• Rutherford, M., Baxter, J., Grayson, Z., Johnston, L., O’Hare, A. (2020). Visual supports at home and in the community for individuals with autism spectrum disorders. Autism, 24(2), 447–469.
  PubMed – Rutherford i wsp.
• Biggs, E. E., Carter, E. W., Gilson, C. B. (2018). Systematic Review of Interventions Involving Aided AAC Modeling for Children With Complex Communication Needs. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(5), 443–473.
  PubMed – Biggs, Carter i Gilson
• Clendon, S., Erickson, K., van Rensburg, R. J., Amm, J. (2014). Shared Storybook Reading – An Authentic Context for Developing Literacy, Language, and Communication Skills. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 23(4), 182–191.
  ASHA – Shared Storybook Reading