„Po wakacjach. Wracamy do szkoły i przedszkola!” – książeczka AAC do czytania uczestniczącego

„Po wakacjach. Wracamy do szkoły i przedszkola!” to książeczka do czytania uczestniczącego z wykorzystaniem AAC. Materiał łączy proste zagadki, słownictwo szkolne oraz aktywne dopasowywanie symboli do odpowiedzi. Dzięki temu dziecko nie pozostaje wyłącznie słuchaczem czytanej treści. Od początku uczestniczy w zadaniu, przewiduje odpowiedź i komunikuje własny wybór. Książeczka wykorzystuje temat powrotu do szkoły oraz przedszkola po wakacyjnej przerwie. Dlatego dobrze sprawdzi się na początku roku szkolnego lub podczas przygotowania do powrotu.

Plik PDF zawiera 19 stron i tworzy czytelny, przewidywalny schemat pracy. W części zadaniowej znajduje się 12 krótkich zagadek dotyczących szkoły oraz przedszkola. Każda zagadka opisuje jeden przedmiot, osobę albo element szkolnej codzienności. Następnie dziecko odpowiada na pytanie „Co to jest?” i dobiera właściwy symbol. Jednocześnie kolejne strony zachowują podobny układ, więc dziecko łatwiej rozumie zasady aktywności.

Czytanie uczestniczące zamiast biernego słuchania

Czytanie uczestniczące zamienia książkę w sytuację komunikacyjną między dzieckiem i partnerem. Dorosły czyta opis, ale nie wykonuje zadania za dziecko. Zamiast tego daje czas na przetworzenie informacji i oczekuje samodzielnej odpowiedzi. Dziecko może odpowiedzieć symbolem, gestem, spojrzeniem, mową albo własnym systemem AAC.

Wspólne czytanie stanowi naturalny kontekst rozwijania języka, komunikacji oraz wczesnych kompetencji czytelniczych. Badania dotyczące AAC wskazują szczególną wartość aktywnego udziału dziecka podczas wspólnego czytania. Ważne są również pytania, komentarze, oczekiwanie na odpowiedź oraz dostęp do systemu komunikacyjnego. Takie działania zwiększają liczbę okazji do komunikowania się w znaczącym kontekście.

Jakie zagadki znajdują się w książeczce?

Pierwsze zagadki dotyczą przedmiotów, które dziecko spotyka podczas codziennych zajęć. Pojawia się plecak, zeszyt, kredki, ołówek, klej, nożyczki oraz książka. Następnie materiał wprowadza elementy związane z organizacją szkolnego dnia. Dziecko rozpoznaje tablicę, dzwonek, przerwę oraz krzesło. Ostatnia zagadka dotyczy kolegi lub koleżanki obecnych w sali i podczas przerwy.

Każdy opis wykorzystuje charakterystyczne cechy danego przedmiotu lub sytuacji. Przykładowo ołówek ma grafit i można go temperować. Klej występuje w tubce albo sztyfcie i służy do sklejania. Dzwonek oznajmia początek oraz koniec zajęć. Z kolei przerwa daje czas na zabawę i odpoczynek między zajęciami. Takie wskazówki angażują rozumienie znaczenia, a nie wyłącznie rozpoznawanie obrazka.

Symbole do wycięcia i aktywnego dopasowywania

Po części z zagadkami książeczka zawiera trzy strony symboli do wycięcia. Symbole odpowiadają rozwiązaniom wszystkich wcześniejszych zagadek. Ich rozmiar pasuje do pustych pól umieszczonych na stronach zadaniowych. Dlatego dziecko może fizycznie dołożyć odpowiedź bezpośrednio do właściwego miejsca.

Takie rozwiązanie wprowadza element działania i zwiększa widoczność odpowiedzi dziecka. Jednocześnie partner komunikacyjny może łatwo potwierdzić wybór oraz rozwinąć wypowiedź. Dziecko wskazuje „plecak”, a dorosły może dodać krótkie zdanie o jego funkcji. W ten sposób zadanie może łączyć rozumienie, ekspresję oraz modelowanie języka wspomaganego.

Jakie umiejętności wspiera materiał?

Książeczka wspiera przede wszystkim rozumienie języka i rozwijanie słownictwa związanego ze szkołą. Dziecko słucha opisu, wyodrębnia ważne informacje i łączy je z właściwym pojęciem. Następnie wybiera symbol odpowiadający rozwiązaniu zagadki. Cały proces wymaga uwagi, porównywania informacji oraz podejmowania decyzji.

Ponadto zagadki tworzą wiele okazji do rozwijania komunikacji pragmatycznej. Dziecko odpowiada, potwierdza, odrzuca, prosi o powtórzenie albo sygnalizuje brak wiedzy. Partner może również zachęcać do komentowania i zadawania własnych pytań. W ten sposób materiał nie musi ograniczać się do ćwiczenia poprawnych odpowiedzi.

AAC w naturalnym kontekście edukacyjnym

Dziecko korzystające z AAC potrzebuje dostępu do komunikacji podczas wszystkich aktywności edukacyjnych. Dotyczy to również czytania, zabawy, rozmowy oraz zajęć grupowych. ASHA wskazuje, że wspólne czytanie można dostosować do potrzeb użytkowników AAC. Kluczowe znaczenie ma stały dostęp do urządzenia, tablicy lub innych sposobów komunikowania.

„Po wakacjach” może wspierać takie podejście, ponieważ nie narzuca jednej formy odpowiedzi. Symbol do wycięcia może być odpowiedzią, ale może też pełnić rolę dodatkowej wskazówki. Użytkownik może wskazać odpowiednik na własnej tablicy lub urządzeniu.

„Jeszcze”, „koniec” i prawo do decydowania o aktywności

Po zagadkach materiał wprowadza dwa ważne komunikaty: „jeszcze” oraz „koniec”. Dziecko może dzięki nim wpływać na przebieg czytania i wyrażać własną decyzję. Nie musi wyłącznie wykonywać kolejnych poleceń osoby dorosłej. Może zakomunikować chęć kontynuowania albo zakończenia aktywności.

Ten element ma szczególne znaczenie w pracy z osobami korzystającymi z AAC. Komunikacja nie powinna ograniczać się do odpowiadania na pytania partnera. Użytkownik potrzebuje również możliwości inicjowania, odmawiania i regulowania własnego udziału. Dlatego symbole „jeszcze” i „koniec” warto aktywnie modelować podczas pracy.

Dziecko może również powiedzieć, co myśli

Ostatnia część zadaniowa zachęca dziecko do wyrażenia opinii o książce. Użytkownik może wybrać między kilkoma komentarzami wartościującymi. Dostępne są między innymi określenia „super”, „fajne”, „śmieszne”, „ciekawe” oraz „nudne”. Pojawiają się także komunikaty „podoba mi się” i „nie podoba mi się”.

To ważne rozszerzenie typowego zadania edukacyjnego. Dziecko nie kończy pracy na udzieleniu poprawnej odpowiedzi. Zamiast tego otrzymuje możliwość wyrażenia własnej oceny. Partner może przyjąć każdą opinię i potraktować ją jako pełnoprawny komunikat. Następnie może zapytać o powód albo samodzielnie skomentować książkę. W ten sposób aktywność przechodzi od ćwiczenia słownictwa do prawdziwej rozmowy.

Dla kogo przeznaczona jest książeczka?

Materiał sprawdzi się u dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym. Szczególnie dobrze pasuje do osób, które potrzebują wsparcia podczas rozumienia i ekspresji językowej. Sprawdzi się również u dzieci korzystających z komunikacji wspomagającej i alternatywnej. Partner może połączyć książeczkę z używanym przez dziecko systemem AAC.

Terapeuci AAC, logopedzi, pedagodzy, nauczyciele oraz rodzice mogą korzystać z materiału w różnych warunkach. Książeczka pasuje do terapii indywidualnej, zajęć grupowych oraz pracy w domu. Partner powinien dopasować tempo czytania oraz liczbę zagadek do możliwości dziecka.

Jak pracować z książeczką?

Najpierw przygotuj symbole i wybierz odpowiednią liczbę odpowiedzi dla konkretnego użytkownika. Następnie przeczytaj zagadkę bez natychmiastowego podpowiadania rozwiązania. Po pytaniu daj dziecku wystarczająco dużo czasu na reakcję. Jeżeli dziecko potrzebuje wsparcia, zawęź wybór albo ponownie przeczytaj najważniejszą wskazówkę. Nie odpowiadaj jednak automatycznie za użytkownika.

Po dokonaniu wyboru potwierdź komunikat i nazwij właściwy symbol. Następnie możesz rozwinąć odpowiedź krótkim komentarzem lub pytaniem. Modeluj słowa w systemie AAC, jeśli użytkownik korzysta z takiego wsparcia. Na końcu zapytaj, czy dziecko chce czytać dalej. Po zakończeniu poproś o wyrażenie opinii o całej książeczce.

Dlaczego warto wykorzystać „Po wakacjach”?

Początek roku szkolnego wiąże się z wieloma nowymi sytuacjami, osobami i słowami. Jednocześnie nie sprowadza dziecka do roli odbiorcy poleceń.

Największą wartością materiału pozostaje połączenie języka, działania oraz prawa do własnej odpowiedzi. Dziecko rozwiązuje zagadki, dobiera symbole, decyduje o kontynuowaniu i wyraża opinię. Dzięki temu jedna książeczka tworzy wiele różnych okazji komunikacyjnych. Może też stanowić punkt wyjścia do dalszych rozmów o szkole i przedszkolu.

Literatura

Clendon, S., Erickson, K., van Rensburg, R. J., & Amm, J. (2014). Shared Storybook Reading – An Authentic Context for Developing Literacy, Language, and Communication Skills. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 23(4), 182–191. Publikacja ASHA

Kent-Walsh, J., Binger, C., & Hasham, Z. (2010). Effects of Parent Instruction on the Symbolic Communication of Children Using Augmentative and Alternative Communication During Storybook Reading. American Journal of Speech-Language Pathology, 19(2), 97–107. Publikacja ASHA

Wence, B., Lorio, C., & Yacucci, A. (2024). Shared Book Reading Experiences for Young Children Who Use Augmentative and Alternative Communication Systems. Perspectives of the ASHA Special Interest Groups, 9(4), 1102–1118. Publikacja ASHA

Whalon, K., Therrien, M. C. S., Dennis, D. L., & Williams, A. (2026). Parent-Implemented Shared Reading With Children Using Augmentative and Alternative Communication: A Mixed-Methods Investigation. American Journal of Speech-Language Pathology, 35(2), 638–656. Publikacja ASHA

American Speech-Language-Hearing Association. Augmentative and Alternative Communication Practice Portal. ASHA Practice Portal – AAC