„Czytanie uczestniczące – START” wprowadza dziecko w aktywne uczestnictwo podczas wspólnego czytania. Zestaw zawiera krótkie książeczki oraz bardziej rozbudowane „Bajki dla niecierpliwych”. Dzięki temu możesz stopniowo zwiększać długość tekstu oraz zakres udziału użytkownika.

Pakiet obejmuje dziewięć produktów PDF o różnej strukturze i tematyce. Wszystkie materiały tworzą okazje do wspólnego czytania, reagowania i komunikowania. Dziecko nie musi pozostawać biernym słuchaczem czytanego tekstu.

Może wskazywać symbol, wybierać odpowiedź albo kończyć powtarzalny fragment. Może również używać gestu, spojrzenia, komunikatora lub własnego systemu AAC. Dlatego sposób uczestnictwa można dostosować do możliwości konkretnej osoby.

Pakiet sprawdzi się szczególnie podczas rozpoczynania pracy z czytaniem uczestniczącym. Nie oznacza to jednak, że materiały mają niski potencjał językowy. Prosta konstrukcja pozwala partnerowi rozwijać komunikację na wielu poziomach.

Możesz rozpocząć od jednego symbolu lub słowa kluczowego. Następnie możesz modelować komentarze, czasowniki, pytania oraz bardziej rozbudowane wypowiedzi. Dzięki temu ten sam materiał może towarzyszyć użytkownikowi przez dłuższy czas.

Co zawiera pakiet „Czytanie uczestniczące – START”?

W pakiecie znajdziesz dziewięć produktów:

• Drzewo
• Kolorowe klocki
• Lata osa
• Mam w domu
• Dziwny pies
• Co jest na łące?
• Co jest czerwone?
• Pan Pomidor
• Bajki dla niecierpliwych

Pierwsze osiem materiałów tworzy zestaw krótkich książeczek uczestniczących. Dzięki temu użytkownik szybko poznaje powtarzalny sposób działania podczas czytania.

Natomiast „Bajki dla niecierpliwych” rozszerzają pakiet o bardziej rozbudowaną formę narracyjną. Publikacja zawiera 33 strony oraz kilka skróconych, logicznych opowieści. Historie zachowują fabułę, ale ograniczają długość tekstu.

Dziecko może uczestniczyć poprzez symbole, działania oraz inne dostępne sposoby komunikowania. Dzięki temu pakiet prowadzi od bardzo krótkiej aktywności do pełniejszego doświadczenia wspólnego czytania.

Czym jest czytanie uczestniczące?

Czytanie uczestniczące zmienia tradycyjne czytanie w interakcję między dzieckiem, partnerem i tekstem. Dorosły nadal czyta, ale nie przejmuje całej aktywności. Tworzy natomiast miejsca, w których dziecko może wnieść własny komunikat.

Może to być odpowiedź przewidziana przez konstrukcję książeczki. Jednak uczestnictwo nie powinno ograniczać się wyłącznie do poprawnego uzupełnienia zdania. Dziecko może także skomentować obrazek albo zareagować na wydarzenie.

Może powiedzieć „jeszcze”, „śmieszne”, „nie”, „podoba mi się” albo „koniec”. Może również zadać pytanie lub zmienić temat rozmowy.

Wspólne czytanie tworzy naturalny kontekst rozwijania języka, komunikacji oraz wczesnych kompetencji czytelniczych. Szczególne znaczenie ma ono dla dzieci z kompleksowymi potrzebami komunikacyjnymi.

Clendon i współautorzy wskazują na możliwość wykorzystania prostych technologii AAC podczas wspólnego czytania. Autorzy wymieniają także tablice językowe oraz symbole graficzne.

Dlaczego zaczynamy od krótkich i przewidywalnych tekstów?

Pierwsze doświadczenia z czytaniem uczestniczącym powinny dawać użytkownikowi realną możliwość odniesienia sukcesu. Dlatego krótkie teksty mają tutaj dużą wartość praktyczną.

Dziecko łatwiej zauważa miejsce, w którym może się włączyć. Partner może również częściej zatrzymać się i poczekać na komunikat.

Przewidywalna konstrukcja zmniejsza konieczność ciągłego wyjaśniania zasad aktywności. Dzięki temu więcej uwagi można przeznaczyć na język oraz wspólne znaczenie tekstu.

Powtarzalność nie oznacza jednak mechanicznego powtarzania. Partner może za każdym razem modelować trochę inne słownictwo. Może też zmieniać sposób komentowania wydarzeń.

Przykładowo pierwszego dnia użytkownik może wskazywać jedynie słowo kluczowe. Kolejnym razem może dodawać komentarz. Później może samodzielnie przewidywać dalszy fragment.

Właśnie dlatego krótkie książeczki dobrze tworzą START. Pozwalają budować zasadę uczestnictwa bez przeciążania całej aktywności.

„Kolorowe klocki” – dziecko kończy tekst

Książeczka „Kolorowe klocki” została przygotowana jako materiał do czytania uczestniczącego. Dziecko może kończyć tekst poprzez wskazywanie lub dokładanie symboli. Można również nagrać słowa kluczowe na komunikatorze.

Taki układ wyraźnie pokazuje dziecku miejsce jego udziału. Dorosły czyta fragment, a następnie zatrzymuje się przed przewidzianym elementem. Potem daje użytkownikowi odpowiednio dużo czasu.

Nie warto jednak natychmiast podpowiadać odpowiedzi. Oczekiwanie stanowi ważną część interakcji. Użytkownik potrzebuje czasu na przetworzenie tekstu i zaplanowanie reakcji.

Jeżeli dziecko korzysta z AAC, może mieć jednocześnie dostęp do pełnego systemu. Symbol z książeczki nie powinien zastępować jego języka.

Czytanie uczestniczące to coś więcej niż odpowiadanie

Czasami podczas wspólnego czytania dorosły zadaje niemal wyłącznie pytania. Wtedy książeczka łatwo zamienia się w test.

„Co to jest?”, „jaki to kolor?” oraz „gdzie jest pies?” mogą mieć swoje miejsce. Jednak nie powinny dominować całej interakcji.

Język służy przecież znacznie większej liczbie funkcji. Użytkownik potrzebuje możliwości komentowania, żartowania, protestowania, przewidywania i wyrażania opinii.

Dlatego zamiast ciągle pytać, możemy także komentować. Możemy powiedzieć: „Ale dziwny pies!” albo „Ja chyba wybrałabym czerwony”. Następnie możemy pozostawić miejsce na reakcję użytkownika.

Takie podejście zmienia strukturę interakcji. Partner nie staje się egzaminatorem. Zamiast tego pozostaje drugim uczestnikiem wspólnego wydarzenia językowego.

Modelowanie AAC podczas czytania

Czytanie uczestniczące daje bardzo dobry kontekst do modelowania języka w systemie AAC. Dorosły może mówić i jednocześnie wskazywać wybrane symbole.

Nie musi wskazywać każdego wypowiadanego słowa. Może modelować przede wszystkim komunikaty ważne dla aktualnej sytuacji.

Przykładowo podczas „Dziwnego psa” może wskazać „dziwny”, „śmieszny” albo „podoba mi się”. Podczas „Co jest czerwone?” może modelować „widzę”, „jeszcze” albo „inne”.

Taki sposób dostarcza użytkownikowi przykładów funkcjonalnego używania systemu. Nie wymaga jednak natychmiastowego naśladowania.

Przegląd Biggs, Carter i Gilson obejmował 48 badań nad wspomaganym modelowaniem AAC. Badacze analizowali dane dotyczące 267 dzieci i młodych osób. Interwencje zwykle poprawiały różne wskaźniki komunikacji ekspresyjnej.

Meta-analiza O’Neill, Light i Pope przyniosła podobne wnioski. Wspomagany input AAC wspierał zarówno rozumienie, jak i ekspresję językową.

Czytanie może rozwijać nowe słownictwo

Książeczka tworzy naturalną sytuację wielokrotnego kontaktu z określonym słownictwem. Powtarzające się słowa pojawiają się w znaczącym kontekście.

Dziecko nie poznaje więc symbolu wyłącznie podczas ćwiczenia przy stoliku. Widzi jego zastosowanie w konkretnej historii lub sytuacji.

Dada i Alant badały wspomaganą stymulację językową u dzieci z niewielką mową funkcjonalną. Program obejmował między innymi aktywności związane z czytaniem historii. Badanie wykazało poprawę przyswajania docelowego słownictwa.

Dlatego warto podczas czytania modelować słowa wykraczające poza rzeczowniki. Szczególnie potrzebne są czasowniki, określenia, komentarze oraz słowa rdzeniowe.

Zamiast koncentrować się wyłącznie na „drzewie” możemy modelować „rośnie”, „duże” albo „tam”. Przy klockach pojawią się także „daj”, „jeszcze”, „spadło” oraz „inny”.

Wtedy książeczka nie staje się zestawem etykiet. Staje się natomiast przestrzenią do rozwijania prawdziwego języka.

Dlaczego „Bajki dla niecierpliwych” pasują do pakietu START?

„Bajki dla niecierpliwych” tworzą naturalny następny etap tego pakietu. Teksty pozostają krótkie, ale wprowadzają pełniejszą strukturę historii.

Publikacja zawiera znane bajki skrócone do kilku kluczowych zdań. Autor zachował logiczną fabułę oraz emocje bohaterów.

Dzięki temu użytkownik spotyka początek, rozwój wydarzeń oraz zakończenie. Jednocześnie długość narracji pozostaje bardziej dostępna niż w tradycyjnej bajce.

Materiał przewiduje również aktywny udział dziecka. Użytkownik może wybierać symbole, przyklejać elementy lub wykorzystywać nagrane komunikaty.

To bardzo dobrze uzupełnia osiem prostszych książeczek. Najpierw dziecko poznaje samą zasadę wspólnego uczestnictwa. Później może wykorzystać ją podczas dłuższej historii.

Nie trzeba jednak realizować tego schematu sztywno. Niektóre osoby od razu zainteresują się bajkami. Inne będą dłużej korzystać z krótkich książeczek.

Aktywny udział nie musi oznaczać wskazywania palcem

Nie każdy użytkownik może fizycznie wskazywać symbole. Dlatego czytanie uczestniczące powinno uwzględniać różne sposoby dostępu.

Jedna osoba wskaże obraz palcem. Inna wybierze go wzrokiem. Kolejna użyje komunikatora, tabletu albo gestu.

Niektórzy użytkownicy będą potrzebowali skanowania partnerskiego. Partner może kolejno prezentować odpowiedzi i obserwować ustalony sygnał wyboru.

Najważniejszy pozostaje rzeczywisty udział użytkownika. Forma odpowiedzi powinna odpowiadać jego sposobowi komunikowania się.

Najnowsze badanie Holyfield i współautorów analizowało udział dzieci podczas wspólnego czytania. Badacze porównali sytuacje z dostępem do wspomaganego AAC i bez niego.

Wszystkie cztery osoby zwiększyły udział językowy przy dostępie do AAC. Autorzy opisali umiarkowane lub silne efekty dla poszczególnych uczestników.

To ma ważne znaczenie praktyczne. Nie możemy oceniać uczestnictwa bez zapewnienia odpowiedniego sposobu odpowiedzi.

Pozostaw pełny system AAC podczas czytania

Karty odpowiedzi oraz symbole dołączone do książeczki ułatwiają udział. Nie powinny jednak zastępować pełnego systemu komunikacyjnego.

Użytkownik może chcieć powiedzieć coś zupełnie nieprzewidzianego przez autora. Może też odmówić dalszego czytania albo poprosić o inną książkę.

Dlatego system AAC powinien pozostawać dostępny przez całą aktywność. Wtedy użytkownik może komunikować więcej niż odpowiedzi przygotowane przez dorosłego.

Może powiedzieć „nudne”, „czytaj jeszcze”, „znam to” albo „chcę inną”. Takie komunikaty często mają większą wartość niż poprawne uzupełnienie zdania.

Prawo do zmiany przebiegu aktywności również stanowi element komunikacyjnej sprawczości.

Nie musimy czytać każdej książeczki od początku do końca

Czytanie uczestniczące powinno podążać za zaangażowaniem użytkownika. Nie trzeba zawsze realizować całego materiału zgodnie z kolejnością stron.

Dziecko może zatrzymać się przy jednym obrazku. Może chcieć wrócić do poprzedniej strony. Może również kilka razy odtworzyć ten sam komunikat.

Takie zachowanie nie oznacza niepowodzenia aktywności. Wręcz przeciwnie, może pokazywać zainteresowanie konkretnym elementem.

Partner może wykorzystać ten moment do dalszego modelowania języka. Może również rozwinąć temat zaproponowany przez użytkownika.

Wspólne czytanie powinno pozostawać interakcją. Nie musi przypominać wykonania zadania według instrukcji.

Od pojedynczego symbolu do bardziej rozbudowanej wypowiedzi

Materiały START pozwalają stopniować poziom uczestnictwa bez ciągłego zmieniania pomocy. To jedna z ważniejszych zalet całego zestawu.

Na początku użytkownik może wybierać pojedynczy symbol. Później partner może modelować dwuelementowe lub dłuższe komunikaty.

Przykładowo przy materiale „Co jest na łące?” dziecko może początkowo wskazywać nazwę. Następnie można modelować „widzę kwiat” albo „tam jest…”.

Później pojawiają się opinie oraz komentarze. Możemy wprowadzić „podoba mi się”, „nie lubię” albo „chcę zobaczyć jeszcze”.

Przy bajkach możemy rozszerzać także język narracyjny. Pojawiają się słowa „najpierw”, „potem”, „bo”, „nagle” oraz „koniec”.

Dzięki temu prosty materiał może prowadzić do znacznie bardziej złożonych celów językowych.

Czytanie uczestniczące wspiera także rozwój umiejętności czytelniczych

Wspólne czytanie nie służy wyłącznie rozwijaniu komunikacji ustnej lub symbolicznej. Tworzy również kontakt z tekstem drukowanym.

Użytkownik obserwuje kierunek czytania, strukturę strony i związek tekstu z ilustracją. Poznaje też funkcję książki jako nośnika informacji i opowieści.

Współczesny przegląd badań nad wczesną alfabetyzacją użytkowników AAC zidentyfikował 33 badania interwencyjne. Wiele badań koncentrowało się właśnie na wspólnym czytaniu.

Autorzy wskazują jednak na potrzebę szerszego podejścia do alfabetyzacji. Powinno ono obejmować również pisanie, świadomość fonologiczną oraz rozumienie języka.

Dlatego książeczki START mogą być początkiem szerszej pracy z językiem pisanym. Nie powinny jednak stanowić jedynego doświadczenia czytelniczego użytkownika.

Jak korzystać z pakietu w praktyce?

Na początku wybierz książeczkę odpowiadającą zainteresowaniom użytkownika. Zainteresowanie tematem może mieć większe znaczenie niż kolejność materiałów.

Następnie przygotuj sposób uczestnictwa. Możesz wykorzystać symbole, urządzenie AAC, komunikator albo wskazywanie wzrokiem.

Przed rozpoczęciem upewnij się, że użytkownik zna sposób przekazywania odpowiedzi. Nie musi jednak wcześniej znać całego słownictwa.

Podczas czytania modeluj kilka ważnych komunikatów. Następnie zatrzymuj się w naturalnych miejscach. Daj użytkownikowi czas na reakcję.

Odpowiadaj na każdy celowy komunikat. Nie reaguj wyłącznie na odpowiedzi zgodne z książeczką.

Jeżeli użytkownik zmienia temat, podążaj przez chwilę za jego komunikatem. Potem możesz wrócić do historii.

Po zakończeniu nie musisz zadawać pytań sprawdzających. Możesz natomiast porozmawiać o ulubionym fragmencie albo wybrać następną książkę.

Pakiet sprawdzi się w domu, gabinecie i placówce

Rodzic może wykorzystywać materiały podczas krótkich wspólnych aktywności w domu. Nie potrzebuje do tego rozbudowanej sesji terapeutycznej.

Nauczyciel może wykorzystać książeczki podczas pracy indywidualnej lub grupowej. Może również przygotować dostępne sposoby odpowiadania dla kilku uczniów.

Terapeuta może dokładniej modelować określone struktury językowe. Jednocześnie może obserwować spontaniczne funkcje komunikacyjne użytkownika.

Pakiet sprawdzi się również w przedszkolu. Krótkie książeczki ułatwiają włączenie wspólnego czytania do codziennego planu.

Najważniejsze pozostaje jednak dostosowanie sposobu prowadzenia aktywności. Ten sam PDF może pełnić inną funkcję u różnych użytkowników.

Dla kogo przygotowaliśmy pakiet START?

Pakiet może wspierać osoby rozpoczynające doświadczenia z czytaniem uczestniczącym. Może być także przydatny przy krótszym czasie utrzymania uwagi.

Sprawdzi się u użytkowników, którzy potrzebują wyraźnych miejsc do aktywnego udziału. Materiały można również wykorzystywać przy bardziej rozwiniętych kompetencjach językowych.

Zestaw nie wymaga mowy werbalnej. Użytkownik może odpowiadać dowolnym skutecznym sposobem komunikowania.

Dlatego pakiet może wspierać dzieci korzystające z AAC. Może też pomagać dzieciom mówiącym z trudnościami językowymi lub komunikacyjnymi.

Nie przypisujemy jednak materiału do jednej diagnozy. Dobór powinien wynikać z potrzeb komunikacyjnych, sposobu dostępu i zainteresowań.

Dlaczego warto mieć kilka książeczek o podobnej konstrukcji?

Jedna książeczka może nauczyć użytkownika zasad konkretnej aktywności. Jednak kilka materiałów pozwala sprawdzić tę samą umiejętność w nowych kontekstach.

Dziecko może najpierw uczestniczyć w „Kolorowych klockach”. Później spotka podobną zasadę w książeczce o domu lub łące.

Zmienia się słownictwo, ale pozostaje znajomy sposób uczestnictwa. Dzięki temu użytkownik nie musi za każdym razem poznawać całkowicie nowych zasad.

Jednocześnie partner może obserwować, które tematy szczególnie zachęcają do komunikacji. Może wtedy rozwijać właśnie te obszary.

Na późniejszym etapie „Bajki dla niecierpliwych” poszerzają doświadczenie o bardziej rozbudowaną narrację. Dzięki temu pakiet tworzy logiczną, ale elastyczną ścieżkę rozwoju.

START oznacza początek aktywnego czytania, a nie ograniczanie języka

Najważniejszym celem pakietu nie jest poprawne wykonanie dziewięciu materiałów. Celem jest zwiększenie możliwości uczestnictwa w wydarzeniu językowym.

Dziecko powinno doświadczać, że podczas czytania jego komunikat ma znaczenie. Partner powinien zauważać ten komunikat i odpowiednio na niego reagować.

Wtedy czytanie przestaje być jednostronnym przekazywaniem tekstu. Staje się prawdziwą wymianą między dwiema osobami.

Krótkie książeczki zapewniają czytelną strukturę i wiele miejsc do aktywnego udziału. Natomiast „Bajki dla niecierpliwych” pozwalają przejść do pełniejszych historii.

Pakiet „Czytanie uczestniczące – START” tworzy więc bazę do wspólnego odkrywania tekstu. Jednocześnie wspiera język, komunikację i wczesne doświadczenia czytelnicze.

Przede wszystkim jednak daje użytkownikowi miejsce na własny głos. Właśnie ten element powinien pozostać centrum każdej aktywności z książką.

Bibliografia

• Biggs, E. E., Carter, E. W., Gilson, C. B. (2018). Systematic Review of Interventions Involving Aided AAC Modeling for Children With Complex Communication Needs. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(5), 443–473. PubMed – Biggs, Carter i Gilson
• Clendon, S., Erickson, K., van Rensburg, R. J., Amm, J. (2014). Shared Storybook Reading – An Authentic Context for Developing Literacy, Language, and Communication Skills. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 23(4), 182–191. ASHA – Shared Storybook Reading
• Dada, S., Alant, E. (2009). The Effect of Aided Language Stimulation on Vocabulary Acquisition in Children With Little or No Functional Speech. American Journal of Speech-Language Pathology, 18(1), 50–64. ASHA – Dada i Alant
• O’Neill, T., Light, J., Pope, L. (2018). Effects of Interventions That Include Aided AAC Input on the Communication of Individuals With Complex Communication Needs. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(7), 1743–1765. PubMed – O’Neill, Light i Pope
• Holyfield, C. i wsp. (2025). Effect of AAC Technology with Embedded Literacy Supports on the Participation of Children Who Are Emerging Symbolic Communicators During Shared Reading. International Journal of Speech-Language Pathology. PubMed – Holyfield i wsp.
• Pelosi, M. B., Sousa, C. (2026). Shared reading mediated by augmentative and alternative communication for children with complex communication needs. Revista Interinstitucional Brasileira de Terapia Ocupacional. Pełny artykuł – Pelosi i Sousa
• Intervention and Sampling Trends in Literacy Research for Young Augmentative and Alternative Communication Users (2024). Journal of Speech, Language, and Hearing Research. PubMed – przegląd badań nad alfabetyzacją i AAC