Czytanie uczestniczące – SKLEP” łączy sześć książeczek poświęconych codziennym kategoriom słownictwa. Materiały dotyczą jedzenia, owoców, warzyw, ubrań, zabawek oraz przyborów szkolnych.

Każda książeczka wykorzystuje model czytania uczestniczącego. Dlatego dziecko nie pozostaje wyłącznie słuchaczem czytanego tekstu. Może aktywnie uzupełniać fragmenty, wskazywać symbole oraz reagować na przebieg książeczki.

Materiały zawierają także tablice uczestnictwa. Dzięki temu partner może od początku zapewnić użytkownikowi dostęp do potrzebnego słownictwa. Jednocześnie można korzystać z indywidualnego systemu AAC użytkownika.

Pakiet wykorzystuje tematy dobrze znane z codziennego życia. Dzięki temu słownictwo można później przenosić do naturalnych sytuacji. Książeczka o owocach może poprzedzać zakupy lub przygotowanie posiłku.

Podobnie materiał o ubraniach może prowadzić do rozmowy podczas ubierania. Natomiast przybory szkolne można wykorzystać przed zajęciami albo podczas lekcji.

Właśnie ta możliwość przenoszenia języka poza książkę stanowi ważną wartość pakietu. Czytanie staje się początkiem komunikacji, a nie celem samym w sobie.

Co zawiera pakiet „Czytanie uczestniczące – SKLEP”?

Pakiet obejmuje sześć produktów PDF:

Sklep – Jedzenie
Sklep – Owoce
Sklep – Warzywa
Sklep – Ubrania
Sklep – Zabawki
Sklep – Przybory szkolne

Każdy materiał koncentruje się na innej kategorii słownictwa. Jednak wszystkie książeczki wykorzystują podobny model aktywnego uczestnictwa.

Dzięki temu użytkownik może poznać strukturę podczas pierwszej książeczki. Następnie wykorzystuje tę wiedzę podczas pracy z kolejnymi tematami.

Powtarzalność konstrukcji zmniejsza potrzebę ciągłego wyjaśniania zasad. Jednocześnie zmieniające się słownictwo chroni aktywność przed monotonią.

Materiały „Sklep – Owoce” oraz „Sklep – Ubrania” zawierają tablice uczestnictwa. Użytkownik może kończyć tekst poprzez wskazywanie lub dołączanie symboli. Można również nagrać słowa kluczowe na komunikatorze.

Podobny model wykorzystuje książeczka „Sklep – Przybory szkolne”. Materiał został przygotowany z użyciem symboli PCS i zawiera tablice uczestnictwa.

Czytanie uczestniczące zmienia rolę dziecka

Podczas tradycyjnego czytania dorosły często wykonuje większość aktywności językowej. Czyta tekst, komentuje ilustracje oraz zadaje pytania.

Dziecko może wtedy pozostać przede wszystkim odbiorcą. Dla użytkownika AAC taki układ dodatkowo ogranicza liczbę okazji komunikacyjnych.

Czytanie uczestniczące celowo zmienia tę proporcję. Partner pozostawia w tekście miejsca przeznaczone dla użytkownika.

Dziecko może dokończyć zdanie, wybrać symbol albo skomentować wydarzenie. Może również zareagować w sposób, którego dorosły wcześniej nie przewidział.

Wspólne czytanie tworzy naturalny kontekst rozwijania języka oraz komunikacji. Dotyczy to również dzieci z kompleksowymi potrzebami komunikacyjnymi.

Clendon i współautorzy wskazują na wartość tablic językowych oraz symboli graficznych podczas wspólnego czytania. Takie rozwiązania mogą zwiększać możliwości uczestnictwa początkujących użytkowników AAC.

Dlaczego temat sklepu sprawdza się w komunikacji?

Sklep tworzy bardzo bogaty kontekst językowy. Możemy tam wybierać, pytać, prosić, odmawiać oraz komentować.

Możemy również porównywać przedmioty i mówić o ich cechach. Pojawiają się kolory, rozmiary, smaki, ilości oraz preferencje.

Dlatego temat sklepu daje więcej możliwości niż samo uczenie nazw produktów. Możemy rozwijać również czasowniki, określenia oraz słownictwo rdzeniowe.

Użytkownik może powiedzieć „chcę”, „nie chcę”, „jeszcze” albo „inny”. Może również użyć komunikatu „podoba mi się” albo „za dużo”.

Właśnie dlatego książeczki warto łączyć z pełnym systemem AAC. Tematyczna tablica uczestnictwa nie powinna ograniczać dostępnego języka.

„Sklep – Jedzenie” jako szeroki kontekst komunikacyjny

Jedzenie należy do najbardziej funkcjonalnych tematów codziennej komunikacji. Pojawia się w domu, placówce, restauracji oraz sklepie.

Dlatego materiał „Sklep – Jedzenie” może tworzyć wiele naturalnych rozszerzeń. Po czytaniu można przejść do rozmowy o posiłkach.

Można także przygotować listę zakupów lub wybrać produkty na następny dzień. Następnie użytkownik może wykorzystać podobne słownictwo podczas prawdziwych zakupów.

Warto jednak nie ograniczać rozmowy do komunikatów o potrzebach. Jedzenie daje także możliwość wyrażania opinii, wspomnień i preferencji.

Możemy modelować „lubię”, „nie lubię”, „pachnie”, „ciepłe” albo „spróbuję”. Dzięki temu słownictwo staje się znacznie bogatsze.

„Sklep – Owoce” i rozwijanie kategorii semantycznych

Książeczka „Sklep – Owoce” dotyczy słownictwa obecnego w wielu codziennych sytuacjach. Produkt wykorzystuje czytanie uczestniczące i tablice uczestnictwa.

Owoce można nazywać, wybierać oraz porównywać. Można również mówić o kolorze, smaku, wielkości albo konsystencji.

Dlatego użytkownik nie musi wyłącznie rozpoznawać rzeczowników. Partner może rozszerzać wypowiedzi poprzez słowa opisujące.

Zamiast samego „jabłko” możemy modelować „chcę jabłko”. Później możemy dodać „czerwone jabłko” albo „lubię jabłka”.

W ten sposób pojedyncze słowo staje się podstawą bardziej złożonej wypowiedzi. Jednocześnie zachowujemy naturalny kontekst językowy.

„Sklep – Warzywa” i język potrzebny poza książką

„Sklep – Warzywa” również wykorzystuje format książeczki do czytania uczestniczącego. Materiał można połączyć z tematami jedzenia, zakupów oraz gotowania.

Po zakończeniu czytania można wykorzystać słownictwo podczas przygotowywania prawdziwego posiłku. Dzięki temu użytkownik spotyka te same pojęcia w różnych sytuacjach.

Takie przenoszenie języka ma większą wartość niż wielokrotne wykonywanie identycznej karty. Użytkownik odkrywa funkcję słów w codziennym działaniu.

Możemy więc najpierw przeczytać książeczkę. Następnie możemy przygotować zupę, sałatkę albo listę zakupów.

Partner może wtedy modelować „kroić”, „myć”, „duży”, „mały” albo „potrzebuję”. Kategoria „warzywa” staje się wtedy punktem wyjścia do języka.

„Sklep – Ubrania” wspiera komunikowanie wyborów

Ubieranie tworzy każdego dnia wiele okazji do podejmowania decyzji. Dlatego kategoria ubrań ma duży potencjał komunikacyjny.

Książeczka „Sklep – Ubrania” zawiera tablice uczestnictwa i wykorzystuje symbole PCS. Dziecko może wskazywać symbole albo kończyć fragmenty tekstu.

Podczas czytania można wprowadzać nazwy części garderoby. Jednak równie ważne są słowa dotyczące wyboru i oceny.

Użytkownik może powiedzieć „ten”, „inny”, „nie chcę” albo „ładny”. Może również komentować kolor, wygodę albo pogodę.

Później można wykorzystać te komunikaty podczas codziennego ubierania. Wtedy język z książeczki zaczyna pełnić funkcję praktyczną.

Nie chodzi więc wyłącznie o znajomość symbolu „spodnie”. Ważniejsza staje się możliwość powiedzenia „nie chcę tych spodni”.

„Sklep – Zabawki” może zwiększać motywację do komunikacji

Zabawki często należą do tematów szczególnie atrakcyjnych dla dzieci. Dlatego książeczka może zwiększać gotowość do aktywnego uczestnictwa.

Materiał „Sklep – Zabawki” znajduje się w kategorii pomocy edukacyjnych sklepu. Jest jednym z sześciu elementów tego pakietu.

Podczas czytania można rozmawiać o wyborach oraz preferencjach. Można również porównywać zabawki albo planować wspólną aktywność.

Użytkownik może powiedzieć „chcę”, „nie ten”, „mój” albo „jeszcze”. Może także zapytać „gdzie?” lub „co to?”.

Dzięki temu tematyczna książeczka nie ogranicza się do rozpoznawania przedmiotów. Może tworzyć okazje do wielu funkcji komunikacyjnych.

„Sklep – Przybory szkolne” łączy czytanie z edukacją

Przybory szkolne pojawiają się codziennie w przedszkolu oraz szkole. Dlatego związane z nimi słownictwo ma wysoką użyteczność.

Książeczka „Sklep – Przybory szkolne” zawiera tablice uczestnictwa. Materiał wykorzystuje symbole PCS i aktywny model wspólnego czytania.

Podczas pracy można wprowadzać nazwy przedmiotów. Jednak warto równocześnie modelować komunikaty potrzebne podczas zajęć.

Przykładami są „daj”, „potrzebuję”, „skończyło się” albo „pomóż mi”. Można również modelować „nie mam” lub „chcę inny”.

Później te same komunikaty można przenieść do realnej sytuacji szkolnej. Dzięki temu książeczka łączy alfabetyzację z komunikacją funkcjonalną.

Nie uczymy tylko nazw produktów

Materiały tematyczne łatwo zamienić w ćwiczenia na nazywanie. Dorosły pokazuje symbol, a dziecko ma wskazać prawidłową odpowiedź.

Taki sposób może być jednym z elementów pracy. Nie powinien jednak dominować całego czytania.

Język służy znacznie większej liczbie funkcji. Użytkownik potrzebuje możliwości komentowania, protestowania, pytania oraz inicjowania.

Dlatego podczas książeczki o owocach nie pytaj wyłącznie „co to jest?”. Możesz również powiedzieć „ja lubię truskawki”.

Następnie pozostaw miejsce na odpowiedź użytkownika. Może się zgodzić, zaprzeczyć albo powiedzieć coś zupełnie innego.

Wtedy czytanie przypomina rozmowę. Nie przypomina natomiast testu znajomości symboli.

Modelowanie AAC podczas wspólnego czytania

Partner może jednocześnie mówić i wskazywać wybrane elementy systemu AAC. Takie działanie określamy jako wspomagane modelowanie języka.

Nie trzeba modelować każdego słowa wypowiedzi. Warto wskazywać elementy ważne dla aktualnego komunikatu.

Przykładowo partner mówi „ja chcę banana”. Jednocześnie może wskazać symbole „ja”, „chcieć” i „banan”.

Użytkownik obserwuje wtedy, jak partner korzysta z jego sposobu komunikowania. Nie musi natychmiast powtarzać modelowanego komunikatu.

Przegląd Biggs, Carter i Gilson objął 48 badań oraz 267 uczestników. Interwencje z modelowaniem zwykle poprawiały różne wskaźniki komunikacji ekspresyjnej.

Meta-analiza O’Neill, Light i Pope objęła interwencje wykorzystujące wspomagany input AAC. Autorzy analizowali wyniki dotyczące rozumienia oraz ekspresji komunikacyjnej.

Tablica uczestnictwa nie zastępuje systemu AAC

Tablice dołączone do książeczek pomagają szybko rozpocząć aktywny udział. Są szczególnie przydatne podczas pierwszych doświadczeń z danym materiałem.

Jednak tablica tematyczna ma ograniczone słownictwo. Dlatego użytkownik powinien nadal korzystać ze swojego pełnego systemu AAC.

Może przecież chcieć powiedzieć „nie podoba mi się”. Lub też zapytać o coś niezwiązanego bezpośrednio z historią.

Jak również zakończyć aktywność. Komunikat „nie chcę czytać” ma taką samą wartość komunikacyjną.

Pełny system zwiększa zakres możliwych wypowiedzi. Dzięki temu użytkownik nie pozostaje zamknięty w odpowiedziach przygotowanych przez autora.

Daj użytkownikowi czas na odpowiedź

Osoby korzystające z AAC często potrzebują więcej czasu na przygotowanie komunikatu. Partner musi więc świadomie kontrolować tempo interakcji.

Po przeczytaniu fragmentu warto zatrzymać się na kilka sekund. Nie należy natychmiast odpowiadać za użytkownika.

Nie trzeba również szybko powtarzać pytania. Kolejna wypowiedź może przerwać proces przygotowywania odpowiedzi.

Oczekiwanie nie oznacza biernego milczenia. Partner może utrzymywać uwagę i obserwować wszystkie dostępne kanały komunikacji.

Użytkownik może odpowiedzieć spojrzeniem, gestem, symbolem albo urządzeniem. Ważne pozostaje rozpoznanie jego ustalonego sposobu komunikowania.

Nie każda odpowiedź musi być przewidziana przez książeczkę

Czytanie uczestniczące nie powinno polegać na ciągłym odtwarzaniu gotowych odpowiedzi. Użytkownik może wnieść do historii własny temat.

Przykładowo podczas książeczki o zabawkach może wspomnieć swoją ulubioną zabawkę. Taki komunikat warto rozwinąć.

Podczas książeczki o jedzeniu może powiedzieć, że czegoś nie lubi. To również stanowi wartościowy udział językowy.

Partner powinien więc reagować na znaczenie wypowiedzi. Nie powinien oceniać jej wyłącznie pod kątem zgodności z ćwiczeniem.

Właśnie wtedy tworzymy komunikację, a nie serię zadań.

Od książeczki do prawdziwego sklepu

Pakiet ma szczególną wartość, ponieważ łatwo połączyć go z codziennym doświadczeniem. Każdy temat występuje poza gabinetem lub salą terapeutyczną.

Po przeczytaniu książeczki można przygotować prostą zabawę w sklep. Następnie użytkownik może wybrać produkty oraz pełnić różne role.

Można również wykorzystać materiał przed prawdziwymi zakupami. Partner może wcześniej przypomnieć potrzebne słownictwo.

Podczas zakupów warto zapewnić dostęp do systemu AAC. Użytkownik może wtedy sam wybierać, pytać i komentować.

Po powrocie można ponownie sięgnąć do książeczki. Tym razem rozmowa może dotyczyć rzeczywistych wydarzeń.

W ten sposób tekst łączy się z doświadczeniem. Jednocześnie zwiększamy liczbę kontekstów używania podobnego słownictwa.

Pakiet wspiera rozwój języka pisanego i komunikacji

Wspólne czytanie tworzy kontakt nie tylko z symbolami. Dziecko obserwuje również tekst drukowany i strukturę książki.

Poznaje kierunek czytania oraz kolejność stron. Stopniowo odkrywa też związek między tekstem, obrazem i wypowiedzią partnera.

Dlatego czytanie uczestniczące może wspierać rozwój wczesnych kompetencji czytelniczych. Jednocześnie zwiększa liczbę naturalnych okazji komunikacyjnych.

Nowsze badania nadal analizują wspólne czytanie w rodzinach dzieci korzystających z AAC. Wence i współautorzy opisali praktyki rodzin z małymi użytkownikami AAC.

Autorzy podkreślają jednak ograniczoną liczbę badań dotyczących najlepszych praktyk dla najmłodszych użytkowników. Dlatego zalecenia zawsze trzeba dostosować do konkretnej osoby.

Jak wykorzystać pakiet w domu?

Rodzic może wybrać temat związany z aktualną sytuacją. Przed zakupami można przeczytać książeczkę dotyczącą jedzenia.

Przed rozpoczęciem roku szkolnego można wybrać przybory szkolne. Natomiast ubrania można wykorzystać podczas sezonowej zmiany garderoby.

Nie trzeba organizować specjalnej sesji. Wystarczy kilka minut wspólnego czytania oraz dostęp do sposobu komunikowania.

Rodzic może modelować własne opinie i wybory. Dzięki temu dziecko obserwuje naturalne używanie języka.

Warto również zaakceptować zakończenie aktywności. Czytanie powinno pozostać wspólnym doświadczeniem, a nie obowiązkowym zadaniem.

Jak wykorzystać pakiet w gabinecie i placówce?

Terapeuta może wykorzystywać poszczególne książeczki do różnych celów językowych. Może modelować czasowniki, komentarze oraz struktury wielowyrazowe.

Nauczyciel może połączyć przybory szkolne z realnymi zajęciami. Następnie może wykorzystać te same słowa podczas lekcji.

W przedszkolu książeczka o zabawkach może poprzedzać swobodną zabawę. Materiał o jedzeniu można połączyć ze wspólnym posiłkiem.

Dzięki temu słownictwo pojawia się w wielu sytuacjach. Jednocześnie użytkownik spotyka różnych partnerów komunikacyjnych.

To ważne, ponieważ język powinien działać poza jedną osobą i jednym pomieszczeniem.

Dla kogo przygotowaliśmy pakiet „SKLEP”?

Pakiet może wspierać osoby rozpoczynające czytanie uczestniczące. Sprawdzi się także u bardziej doświadczonych użytkowników AAC.

Poziom aktywności można łatwo dostosować do konkretnej osoby. Jedna osoba może wybierać pojedyncze symbole.

Inna może tworzyć dłuższe wypowiedzi albo komentować historię. Jeszcze inna może korzystać głównie z modelowania partnera.

Materiały mogą wykorzystywać rodzice, nauczyciele, pedagodzy oraz logopedzi. Sprawdzą się również podczas terapii AAC i terapii zajęciowej.

Pakiet nie wymaga mowy werbalnej. Użytkownik może uczestniczyć za pomocą swojego dostępnego sposobu komunikacji.

Dlaczego sześć książeczek tworzy spójny zestaw?

Każda książeczka dotyczy innej kategorii. Jednak wszystkie tematy należą do codziennego otoczenia użytkownika.

Jedzenie, ubrania, zabawki i przybory szkolne często pojawiają się w naturalnych rozmowach. Dlatego można wielokrotnie wracać do podobnych funkcji komunikacyjnych.

Użytkownik najpierw poznaje strukturę aktywności. Następnie może skupić większą uwagę na nowym słownictwie.

Partner natomiast zyskuje kilka materiałów do modelowania tych samych podstawowych konstrukcji. Może wielokrotnie używać słów „chcę”, „inny” albo „lubię”.

Jednocześnie zmienia rzeczowniki oraz kontekst. Dzięki temu język nie pozostaje przywiązany do jednej książeczki.

Pakiet „Czytanie uczestniczące – SKLEP” jako narzędzie do budowania języka

Najważniejsza wartość zestawu nie polega na poznaniu sześciu kategorii rzeczowników. Znacznie ważniejsze pozostaje aktywne używanie języka.

Książeczki tworzą przewidywalne miejsca do udziału. Tablice uczestnictwa zapewniają dodatkowe wsparcie wizualne.

Jednocześnie codzienne tematy ułatwiają przenoszenie komunikatów poza książkę. Dzięki temu można połączyć czytanie z rzeczywistymi wyborami oraz działaniem.

Partner może modelować język, komentować oraz czekać na odpowiedź. Użytkownik może natomiast wskazywać, wybierać, protestować i inicjować.

Może także odejść od przewidzianego scenariusza. To właśnie wtedy zaczyna się prawdziwa komunikacja.

Pakiet „Czytanie uczestniczące – SKLEP” łączy więc czytanie, AAC i codzienne doświadczenie. Dzięki temu książeczki stają się czymś więcej niż materiałami do wykonania.

Stają się przestrzenią wspólnego używania języka.

Bibliografia

• Clendon, S., Erickson, K., van Rensburg, R. J., Amm, J. (2014). Shared Storybook Reading – An Authentic Context for Developing Literacy, Language, and Communication Skills. Perspectives on Augmentative and Alternative Communication, 23(4), 182–191. ASHA – Shared Storybook Reading
• Biggs, E. E., Carter, E. W., Gilson, C. B. (2018). Systematic Review of Interventions Involving Aided AAC Modeling for Children With Complex Communication Needs. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(5), 443–473. PubMed – Biggs i wsp.
• O’Neill, T., Light, J., Pope, L. (2018). Effects of Interventions That Include Aided AAC Input on the Communication of Individuals With Complex Communication Needs. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 61(7), 1743–1765. ASHA – O’Neill, Light i Pope
• Sennott, S. C., Light, J., McNaughton, D. (2016). AAC Modeling Intervention Research Review. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 41(2). SAGE – AAC Modeling Intervention Research Review
• Wence, B., Lorio, C., Yacucci, A. (2024). Shared Book Reading Experiences for Young Children Who Use Augmentative and Alternative Communication Systems. Perspectives of the ASHA Special Interest Groups, 9(4), 1102–1118. ASHA – Shared Book Reading Experiences