CoughDrop w komunikacji AAC – praktyczne szkolenie online

CoughDrop jest programem do komunikacji alternatywnej i wspomagającej, który może być wykorzystywany przez osoby o złożonych potrzebach komunikacyjnych oraz ich partnerów. Szkolenie koncentruje się na praktycznym wykorzystaniu systemu, ale nie ogranicza się do technicznej obsługi aplikacji. Tworzenie tablic, dobór symboli czy konfiguracja ustawień mają znaczenie dopiero wtedy, gdy wynikają z potrzeb konkretnego użytkownika i wspierają rzeczywistą komunikację.

Podczas zajęć uczestnicy poznają podstawowe funkcje CoughDrop, uczą się organizować tablice komunikacyjne, modyfikować ich zawartość i dostosowywać wybrane ustawienia. Omawiamy również sposoby współpracy z rodziną lub zespołem specjalistów, znaczenie modelowania oraz zasady rozwijania słownictwa. Istotnym elementem jest także funkcjonalne spojrzenie na dostęp do komunikacji. System nie powinien być dobierany dlatego, że terapeuta zna konkretną aplikację. Powinien odpowiadać możliwościom i potrzebom osoby, która ma z niego korzystać.

CoughDrop jako jeden z systemów AAC

Komunikacja alternatywna i wspomagająca obejmuje znacznie więcej niż aplikacje generujące mowę. Użytkownik może korzystać równocześnie z gestów, mimiki, pisma, symboli, tablic papierowych i urządzeń elektronicznych. Dlatego CoughDrop należy traktować jako jeden z możliwych elementów multimodalnego systemu komunikacji, a nie jako metodę terapii lub rozwiązanie właściwe dla wszystkich osób.

ASHA podkreśla, że dobór AAC powinien uwzględniać indywidualne możliwości, potrzeby, środowisko i preferencje użytkownika. Istotny jest także dostęp do narzędzi w różnych sytuacjach życia codziennego, a nie jedynie podczas zajęć terapeutycznych. Takie podejście stanowi punkt wyjścia również podczas szkolenia. Uczymy się korzystania z programu, ale równocześnie zastanawiamy się, czy przygotowany system pozwala człowiekowi inicjować, komentować, protestować, pytać oraz rozwijać własne wypowiedzi.

Organizacja tablic komunikacyjnych

Jednym z praktycznych elementów szkolenia jest tworzenie i modyfikowanie tablic. Uczestnicy poznają sposób dodawania pól, organizowania słownictwa, łączenia ekranów i wykorzystywania dostępnych zasobów graficznych. CoughDrop współpracuje obecnie z różnymi bibliotekami symboli. Oficjalna strona wymienia między innymi PCS, SymbolStix, OpenSymbols i LessonPix. Możliwe jest również korzystanie z własnych grafik, zależnie od posiadanych praw i zastosowania.

Nie sprowadzamy jednak projektowania systemu do kwestii estetycznych. Wielkość pól, ich liczba, układ oraz organizacja kategorii wpływają na obciążenie wzrokowe, motoryczne i poznawcze. Ważna jest także stabilność lokalizacji słów. Jeżeli po każdej modyfikacji użytkownik musi ponownie szukać podstawowych elementów, rozwijanie płynności komunikacyjnej staje się trudniejsze.

Podczas szkolenia analizujemy więc zarówno stronę techniczną, jak i językową. Uczestnik powinien rozumieć, dlaczego w określonym miejscu umieszcza dane słowo oraz jakie możliwości wypowiedzi tworzy cały układ.

Słownictwo, które pozwala rozmawiać

Jednym z częstych problemów w AAC jest nadmierne koncentrowanie się na rzeczownikach i podstawowych potrzebach. W systemie pojawiają się jedzenie, zabawki i miejsca, ale brakuje czasowników, określeń, zaimków, słów społecznych oraz wyrażeń umożliwiających komentowanie czy zmianę tematu.

Podczas szkolenia omawiamy relację między słownictwem podstawowym a uzupełniającym. Pierwsze z nich obejmuje wyrazy wykorzystywane w wielu sytuacjach. Drugie jest silniej związane z konkretną osobą, jej otoczeniem, zainteresowaniami i codziennymi aktywnościami. Oba obszary są potrzebne, ponieważ użytkownik powinien dysponować zarówno językiem o szerokim zastosowaniu, jak i nazwami ludzi, miejsc oraz wydarzeń istotnych w jego życiu.

Nie uczymy tworzenia jednej „idealnej tablicy”. Celem jest rozumienie zasad, które pomagają rozwijać system wraz ze zmianą potrzeb i kompetencji użytkownika.

Modelowanie języka wspomaganego

Samo udostępnienie programu nie wystarcza do zbudowania kompetencji komunikacyjnej. Osoba korzystająca z AAC potrzebuje możliwości obserwowania, jak inni wykorzystują jej system do przekazywania znaczeń. Jedną z podstawowych strategii jest modelowanie języka wspomaganego, w którym partner podczas własnej wypowiedzi wskazuje wybrane elementy systemu.

Modelowanie nie oznacza wskazywania każdego słowa ani wymagania od użytkownika natychmiastowego powtórzenia. Jest sposobem dostarczania dostępnego wzorca językowego. Systematyczny przegląd Biggs, Carter i Gilson obejmował 48 badań nad interwencjami wykorzystującymi aided AAC modeling. Autorzy opisali korzystne rezultaty w różnych miarach komunikacji ekspresyjnej, jednocześnie zaznaczając zróżnicowanie uczestników i procedur badawczych.

Podczas szkolenia uczestnicy uczą się stosować modelowanie w naturalnych aktywnościach. Omawiamy dobór liczby wskazywanych elementów, tempo wypowiedzi oraz zachowanie partnera. Zwracamy szczególną uwagę na różnicę między modelowaniem a podpowiadaniem odpowiedzi.

Partner komunikacyjny i jakość interakcji

CoughDrop może oferować rozbudowane narzędzia, ale nie zmieni jakości interakcji, jeśli partner nie daje użytkownikowi miejsca do komunikowania się. Partner ma wpływ na tempo rozmowy, czas oczekiwania, liczbę pytań oraz sposób reagowania na wypowiedź. Może wspierać inicjatywę albo nieświadomie ją ograniczać.

Badania nad instruktażem partnerów komunikacyjnych wskazują, że ich zachowania mogą być skutecznie modyfikowane. Meta-analiza Kent-Walsh i współpracowników wykazała korzystne efekty takich interwencji. Obejmowały one między innymi modelowanie, stosowanie czasu oczekiwania, zadawanie pytań otwartych i rozwijanie bardziej responsywnych zachowań.

Na szkoleniu omawiamy te zagadnienia w odniesieniu do CoughDrop. Nie wystarczy wiedzieć, gdzie znajduje się konkretne słowo. Trzeba również wiedzieć, kiedy niczego nie wskazywać, przestać pytać i dać drugiej osobie czas na własny komunikat.

Kompetencja komunikacyjna jest szersza niż obsługa aplikacji

Light i McNaughton opisują kompetencję komunikacyjną osób korzystających z AAC poprzez kilka wzajemnie powiązanych obszarów: językowy, operacyjny, społeczny i strategiczny. Współczesny model uwzględnia także czynniki psychospołeczne oraz wpływ środowiska. Oznacza to, że sprawna obsługa urządzenia jest tylko jednym z elementów.

Użytkownik może bardzo szybko odnajdywać symbole, a jednocześnie mieć niewiele okazji do inicjowania rozmowy. Może znać strukturę programu, ale nie mieć słów potrzebnych do naprawienia nieporozumienia. Może również posiadać rozbudowany system, który znajduje się poza jego zasięgiem przez większą część dnia.

Z tego powodu podczas szkolenia patrzymy na program w szerszym kontekście. Analizujemy, czy konfiguracja techniczna, organizacja języka i zachowania partnerów tworzą warunki do funkcjonalnej komunikacji.

Dostęp alternatywny w CoughDrop

Nie każdy użytkownik jest w stanie wybierać elementy poprzez dotyk. CoughDrop obsługuje różne sposoby dostępu, w tym skanowanie oraz rozwiązania współpracujące ze sterowaniem wzrokiem lub głową. Producent opisuje kompatybilność z przełącznikami, sprzętem eye gaze oraz wybranymi rozwiązaniami wykorzystującymi sterowanie kursorem. Zakres działania zależy jednak od urządzenia, systemu operacyjnego i konkretnego sprzętu.

Podczas szkolenia omawiamy podstawowe parametry, które mogą mieć znaczenie dla użytkownika. Nie zakładamy jednak, że samo uruchomienie eye trackingu lub skanowania rozwiązuje problem dostępu. Trzeba obserwować dokładność wyboru, wysiłek, tempo, stabilność działania oraz zmęczenie.

W przypadku osób o złożonych ograniczeniach ruchowych konieczna może być bardziej szczegółowa ocena funkcjonalna. Szkolenie CoughDrop wprowadza do możliwości programu, ale nie zastępuje pełnej diagnozy sposobu dostępu prowadzonej przez odpowiednio przygotowany zespół.

Praca na różnych urządzeniach

Jedną z charakterystycznych cech CoughDrop jest jego wieloplatformowość. Według aktualnych informacji producenta program może działać na iOS, Androidzie, urządzeniach Kindle, w przeglądarce internetowej oraz jako aplikacja Windows. Umożliwia to korzystanie z tego samego środowiska w różnych sytuacjach i może ułatwiać współpracę między użytkownikiem a osobami wspierającymi.

Nie używałabym natomiast w opisie obecnego stwierdzenia, że program działa „bez ograniczeń licencyjnych”. Nie odpowiada ono aktualnej ofercie producenta. CoughDrop ma różne modele płatności, w tym zakup jednorazowy, rozliczenia miesięczne oraz rozwiązania licencyjne dla organizacji.

Nie obiecywałabym też bezwarunkowo pełnej pracy offline i automatycznej synchronizacji na każdej platformie. Producent publikuje bieżące informacje o funkcjonowaniu aplikacji i okresowo wskazuje ograniczenia dotyczące synchronizacji na wybranych systemach. W szkoleniu lepiej pokazywać aktualny stan konkretnej wersji niż wpisywać w opis funkcję, której działanie może się zmieniać.

CoughDrop w pracy zespołu

Program został zaprojektowany również z myślą o współpracy rodzin, terapeutów, nauczycieli i innych partnerów użytkownika. Oficjalne materiały opisują możliwości pracy zespołowej, modyfikowania zestawów stron oraz zarządzania użytkownikami w rozwiązaniach przeznaczonych dla organizacji. Dla placówek dostępne są dodatkowe funkcje administracyjne i licencje obejmujące większą liczbę osób.

Podczas podstawowego szkolenia omawiamy znaczenie takiej współpracy, ale nie przedstawiamy jej jako nieograniczonego dostępu wszystkich osób do systemu użytkownika. Trzeba określić role i odpowiedzialność. Inaczej może dojść do sytuacji, w której kilka osób równocześnie modyfikuje układ bez wspólnego planu.

Właśnie dlatego osobny, rozbudowany program wdrażania CoughDrop w placówce, który przed chwilą poprawiałyśmy, pozostaje inną ofertą. Obecne szkolenie przygotowuje pojedynczego uczestnika do świadomego korzystania z programu. Program dla placówki dotyczy natomiast organizacji pracy całego zespołu.

Dane i raporty bez nadinterpretacji

CoughDrop udostępnia narzędzia raportowe i funkcje związane z celami. Producent wskazuje, że mogą one pomagać specjalistom i zespołom analizować wykorzystanie systemu.

W opisie szkolenia nie będziemy jednak pisać, że superwizor „monitoruje postępy użytkownika” wyłącznie na podstawie danych generowanych przez aplikację. Statystyki pokazują określone zdarzenia w systemie. Ich znaczenie zależy od kontekstu, aktywności, zachowania partnera oraz tego, czy urządzenie rzeczywiście było dostępne.

Liczba aktywacji symboli nie jest automatycznie wskaźnikiem rozwoju języka. Brak użycia urządzenia nie oznacza z kolei braku komunikacji, ponieważ osoba może wykorzystywać inne kanały. Dane są wartościowym materiałem do analizy, ale wymagają profesjonalnej interpretacji.

Podczas szkolenia pokazujemy więc możliwości raportowania wraz z ich ograniczeniami. Takie podejście jest bezpieczniejsze klinicznie i znacznie bardziej zgodne z rzeczywistą praktyką AAC.

Jak wykorzystywać gotowe zasoby?

CoughDrop zawiera gotowe zestawy słownictwa i umożliwia korzystanie z zasobów tworzonych przez społeczność. Może to znacząco skracać czas przygotowania systemu, jednak gotowa tablica nie powinna być przyjmowana bez analizy.

Uczestnicy uczą się oceniać, czy wybrany zestaw odpowiada możliwościom użytkownika, jego językowi i sposobowi dostępu. Omawiamy także sytuacje, w których lepiej modyfikować istniejący układ niż budować kolejne rozwiązanie od początku.

Szczególną uwagę poświęcamy konsekwencjom częstych zmian. Z punktu widzenia terapeuty przeniesienie kilku symboli może wydawać się drobną korektą. Dla użytkownika oznacza jednak zmianę lokalizacji elementów, których położenie mógł już zacząć automatyzować.

CoughDrop w pracy z dziećmi i dorosłymi

Program nie jest ograniczony do jednej grupy wiekowej. Może być stosowany zarówno przez dzieci, jak i dorosłych, jeśli odpowiada ich potrzebom komunikacyjnym i możliwościom dostępu. Różnić będzie się natomiast słownictwo, kontekst użycia oraz sposób organizacji całego systemu.

Dorosły użytkownik potrzebuje języka odpowiadającego jego wiekowi, relacjom i rolom społecznym. Dziecko potrzebuje możliwości uczestnictwa w zabawie, edukacji i kontaktach z rówieśnikami. W obu przypadkach nie możemy ograniczać systemu do poleceń terapeuty i podstawowych próśb.

Podczas szkolenia pokazujemy zasady, które można stosować w różnych grupach, jednocześnie podkreślając potrzebę indywidualizacji. Program komputerowy jest narzędziem. Jego zawartość powinna wynikać z życia człowieka.

AAC w środowisku naturalnym

Najlepiej przygotowany system traci znaczenie, jeśli użytkownik otrzymuje go tylko podczas zajęć. Komunikacja odbywa się podczas posiłku, przerwy, zabawy, spaceru, pracy, wizyty medycznej i rozmowy z rodziną.

Przegląd O’Regan Kleinert i współpracowników dotyczący stosowania AAC w edukacji włączającej wskazuje na obiecujące wyniki strategii wykorzystywanych w naturalnym środowisku szkolnym. Jednocześnie autorzy zaznaczają potrzebę dalszych badań i ostrożnej interpretacji wyników. Taka perspektywa dobrze pokazuje znaczenie przenoszenia strategii poza pojedynczą sesję terapeutyczną.

Podczas szkolenia zastanawiamy się, jak wykorzystać CoughDrop w rzeczywistych sytuacjach. Nie chodzi o tworzenie kolejnych ćwiczeń przy komputerze, ale o zwiększanie dostępności języka tam, gdzie użytkownik chce wejść w interakcję.

Dla kogo jest to szkolenie?

Szkolenie jest przeznaczone dla logopedów, neurologopedów, pedagogów, nauczycieli, terapeutów zajęciowych, psychologów oraz innych osób wspierających użytkowników AAC. Może być przydatne również dla rodziców i opiekunów, którzy chcą poznać sposób działania programu i lepiej rozumieć jego wykorzystanie w codziennej komunikacji.

Nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie z CoughDrop. Szkolenie ma charakter podstawowy i prowadzi uczestnika od organizacji programu do najważniejszych ustawień i zasad użytkowania. Osoby, które pracują już z CoughDrop w całej placówce i potrzebują modelu organizacyjnego, powinny wybrać odrębny program poświęcony wdrażaniu AAC w zespole.

Organizacja szkolenia online

Szkolenie odbywa się online na platformie MyOwnConference. Po zakupie uczestnik zostaje zapisany na wybrany termin. System wysyła linki umożliwiające wejście do pokoju szkoleniowego przed wydarzeniem. Na obecnej stronie wskazujesz wysyłkę informacji trzy dni, jeden dzień oraz godzinę przed rozpoczęciem i ten zapis możemy pozostawić, jeżeli nadal odpowiada konfiguracji MyOwnConference.

Podczas zajęć uczestnicy nie są widoczni ani słyszalni, ale mogą zadawać pytania za pośrednictwem czatu. W obecnym opisie przewidujesz także możliwość uzyskania nagrania po szkoleniu. Zostawiłabym sformułowanie „istnieje możliwość uzyskania dostępu do nagrania”, ponieważ nie tworzy ono bezwarunkowej obietnicy, że nagranie jest elementem każdego terminu.

Po zakończeniu uczestnik otrzymuje imienny certyfikat uczestnictwa. Nie będziemy już pisać, że dokument „potwierdza zdobytą wiedzę i umiejętności”. Certyfikat potwierdza udział w szkoleniu; to precyzyjne i wystarczające określenie.

Prowadząca szkolenie

Szkolenie prowadzi mgr Edyta Tyszkiewicz – pedagog, neurologopeda, psychotraumatolog i terapeuta zajęciowy, specjalizująca się w komunikacji alternatywnej i wspomagającej oraz neurorehabilitacji. Pracuje z dziećmi i osobami dorosłymi o złożonych potrzebach komunikacyjnych, prowadzi szkolenia i superwizje AAC oraz wykorzystuje technologie wspierające komunikację w praktyce klinicznej.

Jest również doktorantką Kolegium Doktorskiego Akademii Kujawsko-Pomorskiej. Jej działalność badawcza dotyczy między innymi języka wspomaganego, struktury interakcji AAC oraz aktywności użytkownika. W pracy szkoleniowej łączy perspektywę językową, funkcjonalną i technologiczną, zwracając szczególną uwagę na rolę partnera oraz środowiska.

Współtworzyła polską wersję językową CoughDrop i od wielu lat wykorzystuje program w pracy z użytkownikami AAC. Dzięki temu szkolenie obejmuje zarówno obsługę techniczną, jak i praktyczne problemy pojawiające się podczas rzeczywistego używania systemu.

CoughDrop jako narzędzie, a nie gotowa metoda

Po szkoleniu uczestnik powinien umieć samodzielnie poruszać się po podstawowych funkcjach programu, tworzyć i modyfikować tablice, analizować ustawienia oraz świadomie dobierać rozwiązania do możliwości konkretnej osoby. Równie ważne jest jednak rozumienie ograniczeń technologii i potrzeby pracy z partnerami komunikacyjnymi.

Nie istnieje aplikacja, która sama stworzy dobre środowisko AAC. Rozbudowany komunikator nie zastąpi dostępnego języka, responsywnego partnera ani możliwości inicjowania własnych wypowiedzi. CoughDrop może natomiast być bardzo użytecznym narzędziem, gdy zostanie włączony w przemyślany system wspierający komunikację.

Właśnie temu służy to szkolenie: nie nauczeniu klikania w program, ale nauczeniu świadomego wykorzystywania CoughDrop jako jednego z narzędzi AAC.

Bibliografia

American Speech-Language-Hearing Association. (b.d.). Augmentative and Alternative Communication (AAC). ASHA Practice Portal.
ASHA – Augmentative and Alternative Communication

Biggs, E. E., Carter, E. W., & Gilson, C. B. (2018). Systematic Review of Interventions Involving Aided AAC Modeling for Children With Complex Communication Needs. American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities, 123(5), 443–473. DOI: 10.1352/1944-7558-123.5.443.
Biggs, Carter & Gilson 2018 – publikacja

Kent-Walsh, J., Murza, K. A., Malani, M. D., & Binger, C. (2015). Effects of Communication Partner Instruction on the Communication of Individuals using AAC: A Meta-Analysis. Augmentative and Alternative Communication, 31(4), 271–284. DOI: 10.3109/07434618.2015.1052153.
Kent-Walsh i wsp. 2015 – publikacja

Light, J., & McNaughton, D. (2014). Communicative Competence for Individuals who require Augmentative and Alternative Communication: A New Definition for a New Era of Communication? Augmentative and Alternative Communication, 30(1), 1–18. DOI: 10.3109/07434618.2014.885080.
Light & McNaughton 2014 – publikacja

O’Regan Kleinert, J., Kearns, J. F., Page, J. L., & Kleinert, H. L. (2023). Promising Strategies for Teaching Augmentative and Alternative Communication in Inclusive Educational Settings: A Systematic Review. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 54(4), 1333–1357. DOI: 10.1044/2023_LSHSS-22-00178.
O’Regan Kleinert i wsp. 2023 – publikacja

CoughDrop. About CoughDrop. Aktualne informacje producenta dotyczące obsługiwanych platform i pracy zespołowej.
CoughDrop – About

CoughDrop. Partners. Informacje dotyczące bibliotek symboli i obsługiwanych sposobów dostępu alternatywnego.
CoughDrop – symbole i kompatybilny sprzęt

CoughDrop. Site License. Informacje dotyczące funkcji dla placówek i zespołów.
CoughDrop – rozwiązania dla placówek